Rozdział 4 – Teoria

16. Higiena cybernetyczna personelu pokładowego i lądowego

Cyberbezpieczeństwo jest kluczowym zagadnieniem zarówno dla personelu pokładowego, jak i lądowego w branży morskiej. Systemy elektroniczne na statkach, takie jak systemy nawigacyjne, sterowania i łączności, są podatne na awarie lub cyberataki, które mogą wynikać z incydentów celowych lub niezamierzonych. Niezbędne jest wdrożenie praktyk „higieny cybernetycznej”, aby ograniczyć ryzyko i zapewnić bezpieczeństwo tych systemów.

Higiena cybernetyczna

Podobnie jak użytkownicy chronią własne urządzenia przed wirusami i zagrożeniami (np. instalując program antywirusowy i unikając podejrzanych załączników), analogiczne środki ostrożności muszą być stosowane wobec systemów pokładowych. Rolą nawigatora i pozostałego personelu jest aktywne zarządzanie i ograniczanie ryzyk cybernetycznych, zapewnianie sprawności systemów oraz przygotowanie na potencjalne incydenty cybernetyczne.

Wyróżnia się dwa główne typy zagrożeń:

• Incydenty niezamierzone: np. przypadkowe zakłócenie sygnału GPS przez członka załogi podczas pracy z innym systemem lub nieświadome przeniesienie wirusa z nośnika USB.
• Ataki celowe: np. ingerencja w systemy statku w złych zamiarach, taka jak modyfikacja danych ładunkowych lub przeprowadzenie cyberataku w celu zakłócenia operacji statku albo uzyskania przewagi komercyjnej.

Poważne cyberataki występują rzadziej, natomiast częstsze są mniejsze incydenty zakłócające działanie systemów — i w dużej mierze można im zapobiegać. Dobra higiena cybernetyczna ogranicza prawdopodobieństwo takich zdarzeń. Stosowanie skutecznych praktyk, takich jak świadomość, szkolenia i rygorystyczne procedury, pozwala znacząco zmniejszyć ryzyko.

Rola higieny cybernetycznej

Higiena cybernetyczna to zestaw najlepszych praktyk i nawyków, których celem jest minimalizacja ryzyk cybernetycznych. W odniesieniu do systemów pokładowych obejmuje to:

• Świadomość: zapewnienie, że personel pokładowy i lądowy jest świadomy ryzyk oraz swojej roli w ich ograniczaniu. Szkolenia powinny być prowadzone regularnie i obejmować potencjalne zagrożenia oraz bezpieczne praktyki.

• Przestrzeganie procedur: stosowanie ustalonych polityk zarządzania ryzykiem i zabezpieczania systemów, w tym używanie oprogramowania antywirusowego, bezpiecznych transferów plików oraz ograniczanie dostępu do systemów krytycznych.

• Zgłaszanie incydentów: załoga i personel powinni zachować czujność i zgłaszać anomalie, naruszenia lub podejrzane działania. Szybkie zgłoszenie ogranicza skutki i umożliwia sprawne działania korygujące.

Obowiązki w zakresie cyberbezpieczeństwa

Odpowiedzialność za cyberbezpieczeństwo jest współdzielona w całym łańcuchu wartości, obejmując właścicieli jednostek, użytkowników systemów, dostawców, zarządców statków i operatorów. Kluczowe role obejmują:

• Kadra kierownicza: ponosi ogólną odpowiedzialność za cyberbezpieczeństwo, ustanawia polityki zarządzania ryzykiem oraz zapewnia zasoby niezbędne do wdrożenia i utrzymania procedur.

• Personel IT i automatyki przemysłowej: odpowiada za tworzenie i egzekwowanie procedur operacyjnych, zabezpieczanie zasobów oraz ochronę systemów informacyjnych; powinien monitorować i chronić systemy krytyczne przed podatnościami.

• Zarządzanie flotą, załoga i personel lądowy: odpowiadają za stosowanie polityk i procedur ustanowionych przez kierownictwo. Ich rolą jest również utrzymywanie świadomości i udział w regularnych szkoleniach, a także niezwłoczne zgłaszanie incydentów lub anomalii do właściwych osób/organów.

Integracja higieny cybernetycznej z zarządzaniem bezpieczeństwem

Higiena cybernetyczna powinna być zintegrowana z istniejącymi ramami zarządzania bezpieczeństwem, takimi jak Kodeks ISM, Kodeks ISPS oraz System Zarządzania Bezpieczeństwem statku (SMS). Powiązanie praktyk cyberbezpieczeństwa z ustalonymi procedurami bezpieczeństwa zwiększa ogólną odporność operacji.