Rozdział 7 – Teoria
2. Wytyczne IMO i rezolucja MSC.428(98)
Przegląd Rezolucji IMO MSC.428(98) oraz wymogu integracji zarządzania ryzykiem cybernetycznym z Systemem Zarządzania Bezpieczeństwem (SMS)
Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) dostrzegła rosnące zagrożenie, jakie ryzyka cybernetyczne stanowią dla sektora morskiego. W odpowiedzi na te wyzwania przyjęto Rezolucję MSC.428(98), która nakłada obowiązek włączenia zarządzania ryzykiem cybernetycznym do Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem (SMS) najpóźniej do dnia 1 stycznia 2021 r. Rezolucja ta podkreśla, że armatorzy i operatorzy statków muszą identyfikować zagrożenia cybernetyczne oraz wdrażać środki ochronne zabezpieczające jednostki i systemy pokładowe.
Kluczowe elementy Rezolucji MSC.428(98) obejmują:
• wymóg uwzględnienia cyberbezpieczeństwa w istniejącym SMS;
• podejście oparte na analizie ryzyka w identyfikacji i ograniczaniu zagrożeń cybernetycznych;
• konieczność ciągłego monitorowania, aktualizacji i doskonalenia praktyk cyberbezpieczeństwa;
• uznanie istniejących wytycznych branżowych, m.in. BIMCO, IACS oraz U.S. Coast Guard.
Zapewnienie zgodności z zaleceniami IMO w zakresie cyberbezpieczeństwa
Zgodność z wytycznymi IMO w zakresie cyberbezpieczeństwa wymaga:
- Oceny ryzyka – identyfikacji potencjalnych zagrożeń cybernetycznych dla systemów pokładowych oraz analizy ich skutków;
- Wdrażania środków ograniczających ryzyko – takich jak zapory sieciowe, kontrola dostępu oraz systemy wykrywania włamań;
- Szkoleń i podnoszenia świadomości załogi – obejmujących dobre praktyki cyberbezpieczeństwa, rozpoznawanie ataków phishingowych oraz bezpieczne korzystanie z systemów;
- Planowania reagowania na incydenty – ustanowienia ram wykrywania, reagowania i odtwarzania po incydentach cybernetycznych;
- regularnych audytów i aktualizacji – zapewniających, że polityki SMS odpowiadają aktualnym zagrożeniom i rozwojowi branży.
Technologie cybernetyczne stały się niezbędne dla funkcjonowania i zarządzania wieloma systemami kluczowymi dla bezpieczeństwa żeglugi oraz ochrony środowiska morskiego. W niektórych przypadkach systemy te są wymagane przez międzynarodowe normy oraz administracje państw bandery. Jednocześnie dostęp, integracja i sieciowe połączenia tych systemów generują podatności prowadzące do ryzyk cybernetycznych, które muszą być właściwie zarządzane. Do systemów podatnych na zagrożenia należą między innymi:
• systemy mostka;
• systemy obsługi i zarządzania ładunkiem;
• systemy napędu, maszynowni i sterowania energią;
• systemy kontroli dostępu;
• systemy obsługi i zarządzania pasażerami;
• publiczne sieci dostępne dla pasażerów;
• systemy administracyjne i socjalne załogi;
• systemy łączności.
Należy uwzględnić rozróżnienie pomiędzy systemami technologii informacyjnej (IT) a systemami technologii operacyjnej (OT). Systemy IT można postrzegać jako ukierunkowane na wykorzystywanie danych jako informacji. Systemy OT można natomiast rozumieć jako ukierunkowane na wykorzystywanie danych do sterowania lub monitorowania procesów fizycznych. Ponadto należy brać pod uwagę ochronę informacji oraz wymiany danych w ramach tych systemów.
Chociaż technologie i systemy te przynoszą sektorowi morskiemu znaczące korzyści w zakresie efektywności, jednocześnie niosą ryzyka dla systemów i procesów krytycznych, powiązanych z funkcjonowaniem rozwiązań kluczowych dla żeglugi. Ryzyka te mogą wynikać z podatności spowodowanych niewłaściwą eksploatacją, integracją, utrzymaniem i projektowaniem systemów związanych z cyberprzestrzenią, a także z celowych i niezamierzonych zagrożeń cybernetycznych.
Zagrożenia mogą wynikać ze złośliwych działań (np. włamań lub wprowadzenia złośliwego oprogramowania) albo z niezamierzonych konsekwencji działań rutynowych (np. prac serwisowych nad oprogramowaniem lub nadawania uprawnień użytkownikom). Zasadniczo działania te ujawniają podatności (np. przestarzałe oprogramowanie lub nieskuteczne zapory sieciowe) albo wykorzystują podatność w technologii operacyjnej lub informacyjnej. Skuteczne zarządzanie ryzykiem cybernetycznym powinno uwzględniać oba rodzaje zagrożeń.
Podatności mogą wynikać z niedostatków w projektowaniu, integracji i/lub utrzymaniu systemów, jak również z naruszeń dyscypliny cybernetycznej. Zasadniczo, gdy podatności w technologii operacyjnej i/lub informacyjnej są ujawniane lub wykorzystywane – bezpośrednio (np. słabe hasła prowadzące do nieuprawnionego dostępu) lub pośrednio (np. brak segmentacji sieci) – mogą pojawić się konsekwencje dla bezpieczeństwa oraz dla poufności, integralności i dostępności informacji. Dodatkowo, gdy podatności OT i/lub IT są ujawniane lub wykorzystywane, mogą wystąpić konsekwencje dla bezpieczeństwa (safety), szczególnie w sytuacjach, gdy naruszone zostaną systemy krytyczne (np. systemy nawigacyjne na mostku lub główny system napędowy).
Skuteczne zarządzanie ryzykiem cybernetycznym powinno również uwzględniać skutki dla bezpieczeństwa (safety) i ochrony (security) wynikające z ujawnienia lub wykorzystania podatności w systemach IT. Może to wynikać z niewłaściwego połączenia z systemami OT albo z uchybień proceduralnych personelu operacyjnego lub podmiotów trzecich, które mogą naruszyć te systemy (np. niewłaściwe użycie nośników wymiennych, takich jak pamięć przenośna).
Szybko zmieniające się technologie i zagrożenia utrudniają ograniczenie zarządzania tymi ryzykami wyłącznie do standardów technicznych. Dlatego niniejsze Wytyczne rekomendują podejście oparte na zarządzaniu ryzykiem cybernetycznym, które jest odporne i rozwija się jako naturalne rozszerzenie istniejących praktyk zarządzania bezpieczeństwem i ochroną.
Przy rozważaniu potencjalnych źródeł zagrożeń i podatności oraz powiązanych strategii ograniczania ryzyka należy również wziąć pod uwagę szereg możliwych opcji kontroli w zarządzaniu ryzykiem cybernetycznym, w tym m.in. kontrole zarządcze, operacyjne lub proceduralne oraz techniczne.
Zastosowanie
Niniejsze wytyczne są przeznaczone przede wszystkim dla wszystkich organizacji w branży żeglugowej i mają na celu promowanie praktyk zarządzania bezpieczeństwem i ochroną w obszarze cybernetycznym.
Uznając, że nie ma dwóch identycznych organizacji w branży żeglugowej, Wytyczne sformułowano w sposób ogólny, aby mogły mieć szerokie zastosowanie. Statki o ograniczonej liczbie systemów powiązanych z cyberprzestrzenią mogą uznać proste zastosowanie Wytycznych za wystarczające; jednak statki o złożonych systemach cybernetycznych mogą wymagać większej staranności i powinny pozyskiwać dodatkowe zasoby za pośrednictwem wiarygodnych partnerów branżowych oraz instytucji rządowych.
Elementy zarządzania ryzykiem cybernetycznym
Na potrzeby niniejszych Wytycznych zarządzanie ryzykiem cybernetycznym oznacza proces identyfikowania, analizowania, oceny oraz komunikowania ryzyka związanego z cyberprzestrzenią, a także jego akceptowania, unikania, przenoszenia lub ograniczania do akceptowalnego poziomu, z uwzględnieniem kosztów i korzyści działań podejmowanych wobec interesariuszy.
Celem zarządzania ryzykiem cybernetycznym w żegludze jest wspieranie bezpiecznej i chronionej żeglugi, która jest operacyjnie odporna na ryzyka cybernetyczne.
Skuteczne zarządzanie ryzykiem cybernetycznym powinno rozpoczynać się na poziomie najwyższego kierownictwa. Kierownictwo powinno zakorzenić kulturę świadomości ryzyka cybernetycznego na wszystkich poziomach organizacji oraz zapewnić holistyczny i elastyczny reżim zarządzania ryzykiem cybernetycznym, działający w sposób ciągły i stale oceniany poprzez skuteczne mechanizmy informacji zwrotnej.
Jednym z uznanych podejść do realizacji powyższego jest kompleksowa ocena i porównanie bieżącej oraz docelowej postawy organizacji w zakresie zarządzania ryzykiem cybernetycznym. Takie porównanie może ujawnić luki, które można adresować w celu osiągnięcia celów zarządzania ryzykiem poprzez priorytetyzowany plan zarządzania ryzykiem cybernetycznym. Podejście oparte na ryzyku umożliwia organizacji optymalne wykorzystanie zasobów w możliwie najbardziej efektywny sposób.
Wytyczne przedstawiają funkcjonalne elementy wspierające skuteczne zarządzanie ryzykiem cybernetycznym. Elementy te nie mają charakteru sekwencyjnego – w praktyce powinny być realizowane równolegle i w sposób ciągły oraz właściwie włączone do ram zarządzania ryzykiem:
• Identyfikuj (Identify): określ role i odpowiedzialności personelu w zakresie zarządzania ryzykiem cybernetycznym oraz zidentyfikuj systemy, zasoby, dane i zdolności, których zakłócenie stwarza ryzyko dla operacji statku.
• Chroń (Protect): wdrażaj procesy i środki kontroli ryzyka oraz planowanie awaryjne w celu ochrony przed zdarzeniem cybernetycznym i zapewnienia ciągłości operacji żeglugowych.
• Wykrywaj (Detect): opracuj i wdrażaj działania niezbędne do terminowego wykrywania zdarzenia cybernetycznego.
• Reaguj (Respond): opracuj i wdrażaj działania oraz plany zapewniające odporność i przywracanie systemów niezbędnych do operacji żeglugowych lub usług zakłóconych w wyniku zdarzenia cybernetycznego.
• Odtwarzaj (Recover): określ środki tworzenia kopii zapasowych i odtwarzania systemów cybernetycznych niezbędnych do operacji żeglugowych dotkniętych zdarzeniem cybernetycznym.
Te elementy funkcjonalne obejmują działania i oczekiwane rezultaty skutecznego zarządzania ryzykiem cybernetycznym w odniesieniu do systemów krytycznych wpływających na operacje morskie oraz wymianę informacji i stanowią proces ciągły, wspierany przez efektywne mechanizmy informacji zwrotnej.
Skuteczne zarządzanie ryzykiem cybernetycznym powinno zapewniać odpowiedni poziom świadomości ryzyk cybernetycznych na wszystkich poziomach organizacji. Poziom świadomości i przygotowania powinien być adekwatny do ról i odpowiedzialności w systemie zarządzania ryzykiem cybernetycznym.
Najlepsze praktyki wdrażania zarządzania ryzykiem cybernetycznym
Opisane podejście stanowi podstawę do lepszego rozumienia i zarządzania ryzykami cybernetycznymi, umożliwiając podejście oparte na ryzyku w adresowaniu zagrożeń i podatności. W celu uzyskania szczegółowych wytycznych w zakresie zarządzania ryzykiem cybernetycznym użytkownicy niniejszych Wytycznych powinni również odwoływać się do wymagań rządów państw członkowskich i administracji bandery, a także do odpowiednich międzynarodowych i branżowych standardów oraz najlepszych praktyk.
Dodatkowe wytyczne i standardy mogą obejmować między innymi:
• Wytyczne dotyczące cyberbezpieczeństwa na statkach („Guidelines on Cyber Security Onboard Ships”) opracowane i wspierane przez ICS, IUMI, BIMCO, OCIMF, INTERTANKO, INTERCARGO, InterManager, WSC oraz SYBAss.
• Skonsolidowaną rekomendację IACS dotyczącą odporności cybernetycznej (Rec 166).
• Normę ISO/IEC 27001 „Information technology – Security techniques – Information security management systems – Requirements”, opublikowaną wspólnie przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO) oraz Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną (IEC).
• Ramy Narodowego Instytutu Standaryzacji i Technologii USA dotyczące poprawy cyberbezpieczeństwa infrastruktury krytycznej (NIST Framework).
• Wytyczne IAPH dotyczące cyberbezpieczeństwa portów i obiektów portowych.