Rozdział 3 – Teoria

Site: CyberSEA training platform
Course: CyberSEA Training Course - Polish
Book: Rozdział 3 – Teoria
Printed by: Invitado
Date: Sunday, 22 November 2026, 12:12 AM

Description

Identyfikacja zagrożeń i podatności cyberbezpieczeństwa

1. Wprowadzenie

Cyberbezpieczeństwo stanowi stałe wyzwanie w sektorze morskim ze względu na szeroki zakres technologii cyfrowych integrowanych z systemami statkowymi, infrastrukturą portową oraz łańcuchami dostaw. Wraz z postępującą cyfryzacją branży morskiej rośnie również złożoność i częstotliwość zagrożeń cybernetycznych, co wymaga pogłębionego zrozumienia tych zagrożeń oraz podatności. Niniejszy rozdział koncentruje się na identyfikacji różnych zagrożeń cybernetycznych i podatności, które stanowią ryzyko dla operacji morskich.

Na początku omówione zostaną typowe zagrożenia cybernetyczne, w tym rodzaje złośliwego oprogramowania, ataki rozpoznawcze oraz ataki dostępu ukierunkowane na systemy morskie. Zagrożenia te mogą zakłócać kluczowe operacje, prowadzić do kradzieży danych wrażliwych oraz powodować uszkodzenia infrastruktury krytycznej. Następnie rozdział przedstawia podmioty stojące za cyberatakami w sektorze morskim, ich kategoryzację oraz podejścia do zarządzania ryzykiem związanym z ich działalnością.

Rozdział koncentruje się również na podatnościach specyficznych dla środowiska morskiego, wskazując, w jaki sposób operacje morskie są szczególnie narażone na cyberataki, w tym ataki typu odmowa usługi (DoS) oraz ataki z wykorzystaniem wstrzyknięć SQL (SQL injection). Dodatkowo omówiono szczególne wyzwania wynikające ze złożonych łańcuchów dostaw oraz relacji z dostawcami zewnętrznymi, podkreślając ryzyka inherentne dla tego typu powiązań. Studium przypadków dostarczy przykładów rzeczywistych incydentów cyberbezpieczeństwa w łańcuchu dostaw i u podmiotów trzecich, co pozwoli lepiej zrozumieć, w jaki sposób podatności są wykorzystywane i jak można je ograniczać.

Dzięki przedstawieniu różnych typów zagrożeń, podatności oraz roli podmiotów stanowiących zagrożenie, rozdział ten wyposaża czytelników w wiedzę niezbędną do wzmacniania ochrony cybernetycznej w środowisku morskim i skutecznego zarządzania ryzykiem.

2. Typowe zagrożenia cybernetyczne

Definicja złośliwego oprogramowania

Złośliwe oprogramowanie (malware) odnosi się do oprogramowania zaprojektowanego w celu wyrządzenia szkody, kradzieży danych lub zakłócania działania systemów (Stallings & Brown, 2018). W operacjach morskich malware może kompromitować krytyczne systemy pokładowe, takie jak systemy nawigacyjne, napędowe oraz łączności.

Wirusy

Wirusy rozprzestrzeniają się poprzez osadzanie się w legalnym oprogramowaniu lub plikach i aktywują się w momencie uruchomienia zainfekowanego pliku (Mitropoulos et al., 2017). W środowisku morskim wirusy mogą rozprzestrzeniać się m.in. poprzez nośniki USB wykorzystywane do aktualizacji systemów, zainfekowane załączniki e-mail odbierane w portach lub pobieranie oprogramowania w sieciach statkowych. Mogą one zakłócać działanie systemów nawigacyjnych, uszkadzać dane dotyczące ładunku lub powodować warunki odmowy usługi (DoS).

Wirusy często dołączają do plików wykonywalnych i aktywują się dopiero po ich uruchomieniu. Po aktywacji mogą się replikować, infekując kolejne systemy i potencjalnie nadpisując kluczowe oprogramowanie pokładowe. Skutkiem mogą być istotne zakłócenia operacyjne, długie przestoje, a nawet zagrożenia bezpieczeństwa, jeśli ucierpią systemy nawigacyjne.

  • Przykład: Atak wirusowy z 2017 roku odnotowany w MCAD był wymierzony w system logistyczny portu, powodując uszkodzenie dokumentacji ładunkowej i znaczne opóźnienia operacyjne. Wirus przedostał się do systemu przez niezałataną stację roboczą pracownika.
  • Ograniczanie ryzyka: Regularnie aktualizować całe oprogramowanie oraz ograniczyć użycie urządzeń zewnętrznych, takich jak pamięci USB, w systemach pokładowych.
Robaki

Robaki (worms) to samodzielne oprogramowanie, które replikuje się i rozprzestrzenia w sieciach bez potrzeby posiadania pliku-hostu lub interakcji użytkownika (Kim & Solomon, 2020). W systemach morskich robaki mogą wykorzystywać podatności w pokładowych systemach OT, np. przestarzałe protokoły w systemach zarządzania silnikiem, oraz przemieszczać się pomiędzy połączonymi sieciami. Mogą rozprzestrzeniać się poprzez łącza satelitarne lub sieci Wi-Fi w portach, zakłócając łączność statku lub systemy sterowania.

  • Przykład: Incydent „MaritimeWorm” opisany w MCAD dotyczył robaka, który wykorzystał słabe hasła w systemie łączności satelitarnej statku. Robak zakłócił działanie poczty elektronicznej na pokładzie, opóźniając komunikację z administracją portową.
  • Ograniczanie ryzyka: Stosowanie silnych polityk haseł w połączeniu z segmentacją sieci może ograniczyć rozprzestrzenianie się robaków.
Konie trojańskie

Koń trojański (Trojan horse) podszywa się pod legalne oprogramowanie, skłaniając użytkowników do jego instalacji (Whitman & Mattord, 2019). Przykładowo członkowie załogi lub personel portowy mogą nieświadomie zainstalować trojana udającego aktualizację systemu nawigacyjnego. Po instalacji trojany mogą tworzyć tylne furtki (backdoory), umożliwiając nieautoryzowany dostęp do wrażliwych danych statku, takich jak plany podróży czy manifesty ładunkowe, lub umożliwiając przeprowadzenie ataków ransomware. W przeciwieństwie do wirusów i robaków trojany nie replikują się samodzielnie – rozprzestrzeniają się poprzez celowe działania człowieka, np. pobieranie plików z niezweryfikowanych źródeł.

  • Przykład: W 2020 roku MCAD odnotował atak z użyciem konia trojańskiego, który skompromitował oprogramowanie ECDIS na statku. Atakujący wykorzystali trojana do zdalnego dostępu do systemów nawigacyjnych, narażając jednostkę na ryzyka związane z piractwem.
  • Ograniczanie ryzyka: Weryfikować źródła wszystkich aktualizacji oprogramowania oraz stosować podpisy kryptograficzne w celu potwierdzenia autentyczności.

3. Typowe cyberataki

Definicja ataków rozpoznawczych

Ataki rozpoznawcze (reconnaissance) polegają na gromadzeniu informacji o systemie celu w celu zidentyfikowania podatności, które mogą zostać później wykorzystane (Easttom, 2018). W branży morskiej ataki tego typu często dotyczą systemów takich jak Automatyczny System Identyfikacji (AIS) oraz Zintegrowane Systemy Mostka (Integrated Bridge Systems – IBS).

Techniki stosowane w atakach rozpoznawczych
  1. Mapowanie adresów IP: Podmioty stanowiące zagrożenie wykorzystują narzędzia takie jak nslookup i whois do identyfikacji zakresów IP firm żeglugowych.
  2. Skanowanie ping (ping sweeps): Narzędzia takie jak fping systematycznie skanują adresy IP w celu wykrycia aktywnych systemów na jednostkach.
  3. Skanowanie portów: Atakujący używają narzędzi skanujących do identyfikacji otwartych portów oraz usług uruchomionych na systemach pokładowych.

Przykładowy atak

  • Incydent: Atak rozpoznawczy z 2019 roku opisany w MCAD był wymierzony w infrastrukturę IT firmy żeglugowej. Atakujący zmapowali publicznie dostępne adresy IP przedsiębiorstwa, co ostatecznie doprowadziło do ataku ransomware na system zarządzania ładunkami.
  • Ograniczanie ryzyka: Wdrażać zapory sieciowe w celu ograniczenia widoczności publicznych adresów IP oraz stosować systemy wykrywania włamań do monitorowania podejrzanych aktywności skanowania.

Ataki dostępu wykorzystują podatności systemów w celu uzyskania nieautoryzowanego dostępu do danych wrażliwych lub operacji (Chapple & Seidl, 2021). Są one szczególnie krytyczne w sektorze morskim, ponieważ mogą prowadzić do kompromitacji systemów nawigacji, obsługi ładunków lub napędu.

Rodzaje ataków dostępu

Ataki na hasła: Wykorzystują słabe hasła lub ponowne używanie tych samych danych uwierzytelniających. Metody brute-force mogą być ukierunkowane na konta załogi w sieciach statkowych lub poświadczenia administracyjne w systemach IT portów.

Przykład: W 2018 roku atak odnotowany w MCAD wykorzystał techniki brute-force do przejęcia sieci Wi-Fi statku, umożliwiając dostęp do wrażliwych danych załogi i pasażerów.

Wykorzystanie zaufania: Atakujący wykorzystują relacje zaufania pomiędzy systemami. Mogą np. przejąć mniej zabezpieczoną sieć obiektu portowego i wykorzystać ją jako punkt wejścia do bardziej wrażliwych systemów statku. Przykładowo, skompromitowany system terminala może zostać użyty do infiltracji oprogramowania zarządzania ładunkami na jednostce.

Przykład: W 2021 roku napastnik skompromitował system IT portu i, wykorzystując relację zaufania, uzyskał dostęp do systemów nawigacyjnych statków zacumowanych w porcie.

Przekierowanie portów: Polega na przekierowywaniu ruchu przez skompromitowany system w celu maskowania ataków. Podmioty stanowiące zagrożenie mogą wykorzystywać przejęte systemy lądowe jako platformę do atakowania statków. Przykładowo mogą nadużyć niezabezpieczonego zdalnego dostępu, aby przeniknąć do pokładowych systemów nawigacyjnych.

Przykład: Wykorzystanie SSH na skompromitowanej stacji brzegowej do niejawnego dostępu do systemów sterowania statku.

Ataki typu Man-in-the-Middle (MitM): Polegają na przechwytywaniu i modyfikacji komunikacji.

Przykład: W 2020 roku atakujący przechwycili komunikację AIS, dostarczając fałszywe dane pozycyjne i doprowadzając do sytuacji bliskich kolizji.

Ataki odmowy usługi

Ataki typu odmowa usługi (Denial of Service – DoS) w domenie morskiej zakłócają komunikację pomiędzy systemami pokładowymi, operacjami portowymi oraz infrastrukturą lądową. Celem ataków DoS jest przeciążenie systemu w taki sposób, aby stał się niedostępny dla uprawnionych użytkowników (Kizza, 2020). W sektorze morskim ataki DoS mogą zakłócać kluczowe działania pokładowe, w tym nawigację i łączność. Przykładowo atak DoS może unieruchomić ECDIS, pozostawiając jednostkę bez możliwości bezpiecznej nawigacji w obszarach o dużym natężeniu ruchu.

Ataki DoS mogą być również wykorzystywane do przeciążania platform logistycznych w portach poprzez zużycie ich zasobów. Może to opóźniać harmonogramy cumowania, zakłócać operacje załadunku i rozładunku oraz powodować efekt kaskadowy w globalnych operacjach żeglugowych.

W celu ograniczania takich ryzyk kluczowe jest utrzymywanie aktualnych mechanizmów obrony cybernetycznej, wdrażanie segmentacji sieci oraz regularne prowadzenie ocen podatności w systemach IT i OT.

Rozproszone ataki odmowy usługi (DDoS)

Ataki DDoS są szczególnie szkodliwe w sektorze morskim, ponieważ wykorzystują botnety złożone z przejętych systemów do atakowania infrastruktury morskiej. Przykładowo aktor zagrożeń może użyć botnetu do zalania ruchem sieci firmy żeglugowej, paraliżując komunikację pomiędzy statkami a centralą w trakcie krytycznych operacji. W kontekście morskim może to sparaliżować logistykę portu lub zakłócić systemy łączności jednostki.

  • Przykład: W 2019 roku atak DDoS odnotowany w MCAD był wymierzony w system zarządzania portem, co doprowadziło do całkowitego wstrzymania operacji załadunkowych na 12 godzin.
  • Ograniczanie ryzyka: Stosować load balancery do rozkładania ruchu oraz korzystać z chmurowych usług ochrony przed DDoS w celu ograniczania ataków na dużą skalę.

Zrozumienie charakteru i wpływu zagrożeń cybernetycznych jest kluczowe dla specjalistów sektora morskiego. Złośliwe oprogramowanie, ataki rozpoznawcze, nieautoryzowany dostęp oraz ataki DoS stanowią odmienne wyzwania dla operacji statków i portów. Wdrażanie proaktywnych środków ochrony, takich jak regularne aktualizacje, szyfrowanie oraz silne mechanizmy kontroli dostępu, pozwala skutecznie ograniczać te ryzyka. Rzeczywiste incydenty opisane w Maritime Cyber Attack Database podkreślają znaczenie czujności oraz gotowości w ochronie systemów morskich.

4. Podmioty stanowiące zagrożenie i zarządzanie ryzykiem cybernetycznym

Operacje morskie są narażone na szerokie spektrum zagrożeń cybernetycznych ze strony różnych aktorów, z których każdy charakteryzuje się odmiennymi motywacjami oraz metodami działania. Zrozumienie, kim są ci aktorzy, oraz wdrożenie skutecznych strategii zarządzania ryzykiem cybernetycznym jest niezbędne dla ochrony zasobów w sektorze morskim.

4.1. Rodzaje podmiotów stanowiących zagrożenie

  1. Hakerzy sponsorowani przez państwa – podmioty państwowe prowadzą cyber-szpiegostwo, sabotaż i cyber-wojnę, atakując krytyczną infrastrukturę morską w celu uzyskania korzyści strategicznych lub ekonomicznych.
  2. Organizacje cyberprzestępcze – zorganizowane grupy przestępcze wykorzystują luki w zabezpieczeniach do przeprowadzania oszustw finansowych, ataków ransomware i kradzieży danych.
  3. Haktywiści – grupy motywowane politycznie lub ideologicznie atakują operacje morskie, aby zwiększyć świadomość swoich celów lub zakłócić działalność określonych podmiotów.
  4. Zagrożenia wewnętrzne – niezadowoleni pracownicy, kontrahenci lub niedbali członkowie załogi stanowią wewnętrzne zagrożenie, celowo lub nieumyślnie naruszając protokoły bezpieczeństwa.
  5. Organizacje terrorystyczne – grupy terrorystyczne wykorzystujące cyberprzestrzeń próbują wykorzystać słabe punkty infrastruktury morskiej, aby zakłócić globalny handel i logistykę.

4.2. Strategie zarządzania ryzykiem cybernetycznym

1.Identyfikacja i ocena ryzyka

  • Przeprowadzaj regularne oceny podatności, testy penetracyjne i analizy informacji o zagrożeniach, aby proaktywnie identyfikować i ograniczać ryzyko.
  • Wykorzystuj macierze ryzyka, aby ustalać priorytety potencjalnych zagrożeń w oparciu o ich prawdopodobieństwo wystąpienia i wpływ na działalność morską.

2.Reagowanie na incydenty i przywracanie sprawności

  • Opracowanie ustrukturyzowanego planu reagowania na incydenty w celu zapewnienia szybkiego wykrywania, powstrzymywania i łagodzenia skutków incydentów cybernetycznych.
  • Przeprowadzanie ćwiczeń z zakresu cyberbezpieczeństwa i symulacji w celu zwiększenia gotowości do reagowania.
  • Wdrożenie solidnych mechanizmów tworzenia kopii zapasowych i odzyskiwania danych po awarii w celu zapewnienia ciągłości działania w przypadku cyberataku.

3.Zgodność z przepisami

  • Przestrzegaj wytycznych Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), kodeksu ISM oraz międzynarodowych ram bezpieczeństwa, takich jak ISO/IEC 27001, aby zachować zgodność z przepisami.
  • Ustanów ramy zarządzania cyberbezpieczeństwem zgodne z normami branżowymi i najlepszymi praktykami.

4.Technologia i kontrola dostępu

  • Wdrożenie wielowarstwowych zabezpieczeń, w tym zapór sieciowych, systemów wykrywania włamań (IDS) i rozwiązań zabezpieczających punkty końcowe.
  • Wdrożenie kontroli dostępu opartej na rolach (RBAC) w celu ograniczenia nieautoryzowanego dostępu do krytycznych systemów.
  • Wykorzystanie uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA) i protokołów szyfrowania w celu zabezpieczenia wrażliwych danych i komunikacji.

5.Ciągłe monitorowanie i analiza zagrożeń

  • Wykorzystaj systemy monitorowania w czasie rzeczywistym oraz platformy zarządzania informacjami i zdarzeniami bezpieczeństwa (SIEM) w celu proaktywnego wykrywania cyberzagrożeń i reagowania na nie.
  • Współpracuj z globalnymi platformami wymiany informacji o cyberbezpieczeństwie w sektorze morskim, aby wyprzedzać pojawiające się zagrożenia.
  • Przeprowadzaj regularne audyty cyberbezpieczeństwa i kontrole zgodności, aby zapewnić odporność na ewoluujące wektory ataków.

Dzięki wdrożeniu tych strategii zarządzania ryzykiem cybernetycznym organizacje morskie mogą poprawić swoje cyberbezpieczeństwo i złagodzić wpływ cyberzagrożeń na globalną działalność morską.

5. Podatności specyficzne dla sektora morskiego

Sektor morski staje się coraz bardziej zależny od technologii cyfrowych, aby zapewnić efektywność operacyjną, bezpieczeństwo i łączność. Jednak rosnąca cyfryzacja wprowadza szereg podatności w obszarze cyberbezpieczeństwa. Od systemów nawigacyjnych po logistykę portową i zarządzanie statkami — cyberataki mogą mieć daleko idące konsekwencje dla operacji morskich. Niniejszy rozdział omawia najczęstsze podatności w systemach morskich, w tym ataki typu odmowa usługi (DoS), wstrzyknięcia SQL oraz inne krytyczne zagrożenia charakterystyczne dla środowiska morskiego.

5.1. Zrozumienie zagrożeń cybernetycznych specyficznych dla sektora morskiego

Przed przejściem do konkretnych podatności należy podkreślić, że systemy morskie często stanowią złożoną infrastrukturę. Obejmuje to integrację różnych technologii, takich jak:

  • Systemy nawigacyjn (np. GPS, Automatyczny System Identyfikacji (AIS));
  • Technologia operacyjna (np. zarządzanie silnikami, systemy obsługi ładunków);
  • Systemy zarządzania portem (np. oprogramowanie logistyczne, systemy operacyjne terminali);
  • Sieci komunikacyjne (np. łączność satelitarna, pokładowe Wi-Fi).

Systemy te, choć zwiększają efektywność, jednocześnie tworzą powierzchnię ataku dla przeciwników. Do najczęściej występujących podatności należą:

5.2. Ataki typu odmowa usługi (DoS) w operacjach morskich

Ataki typu odmowa usługi należą do najbardziej znanych i najczęściej stosowanych cyberataków, a ich skutki mogą być szczególnie dotkliwe dla systemów morskich.

  • Definicja: Atak DoS (Denial-of-Service) ma na celu przeciążenie zasobów systemu, aby stał się niedostępny dla uprawnionych użytkowników. W systemach morskich może to oznaczać unieruchomienie sieci komunikacyjnych, systemów nawigacyjnych lub platform zarządzania statkiem.
  • Skutki w sektorze morskim:
    • Zakłócenie działania AIS: Automatyczny System Identyfikacji (AIS) jest kluczowy dla nawigacji i unikania kolizji. Atak DoS może unieruchomić AIS, powodując dezorientację, a nawet kolizje na morzu.
    • Przerwanie łączności: Systemy komunikacji statków oparte na łączności satelitarnej lub naziemnej mogą zostać przeciążone, przez co statki nie będą w stanie komunikować się z portami, firmami żeglugowymi lub innymi jednostkami, co znacząco wpływa na bezpieczeństwo i koordynację działań.
    • Zakłócenia w portach: Porty wykorzystują zintegrowane systemy cyfrowe do logistyki i zarządzania ładunkami. Skuteczny atak DoS może sparaliżować pracę suwnic portowych, śledzenie kontenerów oraz komunikację statek–ląd, powodując znaczne opóźnienia i straty finansowe.
  • Strategie ograniczania ryzyka:
    • Wdrażanie redundancji dla krytycznych łączy komunikacyjnych.
    • Wykorzystywanie zapór sieciowych oraz systemów wykrywania włamań (IDS) do identyfikacji i blokowania podejrzanego ruchu.
    • Regularne audyty bezpieczeństwa oraz oceny podatności w celu identyfikowania słabości, które mogą zostać wykorzystane do ataków DoS.

5.3. Wstrzykiwanie SQL w systemach morskich

Wstrzyknięcie SQL (SQL injection) to podatność aplikacji webowych, w której atakujący manipuluje zapytaniem SQL w celu wykonania złośliwych poleceń. Systemy morskie — szczególnie oprogramowanie zarządzania portem, systemy inwentaryzacyjne, a nawet aplikacje pokładowe — często korzystają z baz danych, które mogą być podatne na wstrzyknięcia SQL, jeśli nie są odpowiednio zabezpieczone.

  • Definicja: Wstrzyknięcie SQL występuje, gdy atakujący wprowadza lub modyfikuje zapytania SQL w sposób umożliwiający dostęp do danych w bazie lub ich zmianę. Może to prowadzić do nieautoryzowanego dostępu, kradzieży danych lub manipulacji systemem.
  • Skutki w sektorze morskim:
    • Zarządzanie portem i ładunkami: Ataki SQL injection mogą być wymierzone w bazy danych wykorzystywane do zarządzania logistyką, co może zapewnić dostęp do wrażliwych danych żeglugowych, informacji z manifestów lub harmonogramów operacyjnych. Atakujący mogą zmieniać rekordy ładunków, powodując opóźnienia lub umożliwiając wprowadzenie nielegalnych/przestępczych przesyłek.
    • Systemy zarządzania statkiem: Atakujący mogą manipulować zapisami dotyczącymi danych operacyjnych jednostki, parametrów pracy silnika lub dzienników załogi, co może prowadzić do błędów w zarządzaniu kluczowymi operacjami lub do nieautoryzowanego dostępu do danych wrażliwych.
  • Strategie ograniczania ryzyka:
    • Stosowanie zapytań parametryzowanych we wszystkich interakcjach z bazą danych, aby zapobiegać manipulacji SQL.
    • Wykorzystywanie zapór aplikacyjnych (WAF) do filtrowania prób wstrzyknięć SQL.
    • Regularne aktualizowanie i łatanie baz danych w celu usuwania podatności możliwych do wykorzystania przez SQL injection.

5.4. Inne podatności specyficzne dla sektora morskiego

Choć ataki DoS i SQL injection stanowią istotne zagrożenia, sektor morski mierzy się również z innymi podatnościami:

  • Phishing i socjotechnika: Pracownicy sektora morskiego, w tym administracje portowe i operatorzy statków, są częstym celem phishingu. Atakujący mogą podszywać się pod dostawców lub instytucje regulacyjne, aby uzyskać dostęp do systemów krytycznych lub pozyskać dane wrażliwe.
    • Skutek: Phishing wymierzony w członków załogi może prowadzić do infekcji malware, naruszeń danych lub nawet sabotażu systemów sterowania statkiem.
  • Ataki Man-in-the-Middle (MitM): W systemach łączności morskiej, szczególnie opartych na łączach satelitarnych, istnieje ryzyko przechwycenia i modyfikacji danych.
    • Skutek: Atakujący mogą przechwycić lub zmienić komunikację pomiędzy statkami a operacjami lądowymi, co może prowadzić do błędnego kierowania ładunków, zagrożeń bezpieczeństwa lub strat finansowych.
  • Ransomware: Ataki ransomware mogą być wymierzone zarówno w statki, jak i w obiekty portowe, blokując kluczowe systemy do czasu zapłaty okupu. Operacje morskie opierają się na wielu współzależnych systemach, które mogą zostać łatwo zakłócone przez ransomware.
    • Skutek: Atak ransomware może zablokować obsługę ładunków, śledzenie statków lub systemy nawigacyjne, prowadząc do zakłóceń na dużą skalę.
  • Niezałatane oprogramowanie i systemy starszego typu: Wiele systemów morskich nadal opiera się na przestarzałym, starszym oprogramowaniu, które nie jest już wspierane aktualizacjami bezpieczeństwa. Systemy te często zawierają podatności możliwe do wykorzystania przez atakujących.
    • Skutek: Atakujący mogą wykorzystywać te słabości do uzyskania nieautoryzowanego dostępu, przejęcia kontroli nad systemami lub wycieku danych, szczególnie na starszych jednostkach lub w starszych systemach portowych.
  • Ataki na łańcuch dostaw: Łańcuchy dostaw w sektorze morskim są coraz bardziej cyfrowe i obejmują połączone systemy do śledzenia towarów, planowania wysyłek i koordynacji logistyki. Naruszenie bezpieczeństwa dowolnego elementu tego łańcucha może wywołać efekt kaskadowy.
    • Skutek: Ataki na dostawców lub firmy żeglugowe mogą zakłócić cały łańcuch dostaw, opóźnić wysyłki lub ujawnić wrażliwe tajemnice handlowe.

5.5. Kluczowe wyzwania cyberbezpieczeństwa w sektorze morskim

Sektor morski mierzy się z kilkoma istotnymi wyzwaniami w obszarze cyberbezpieczeństwa:

  • Brak jednolitych standardów branżowych: Standardy cyberbezpieczeństwa w sektorze morskim są często rozproszone, a jednolite praktyki zarządzania ryzykiem i reagowania na incydenty nie są powszechne.
  • Ograniczona świadomość cyberbezpieczeństwa: Pracownicy sektora morskiego — od załóg statków po personel portów — często nie posiadają wystarczającego przeszkolenia, co zwiększa podatność na phishing oraz inne ataki socjotechniczne.
  • Dynamicznie zmieniający się krajobraz zagrożeń: Szybki rozwój zagrożeń cybernetycznych wymaga ciągłej adaptacji oraz wdrażania zaawansowanych narzędzi bezpieczeństwa. Podmioty sektora morskiego często mają trudności z nadążaniem za nowymi zagrożeniami.

Sektor morski jest coraz bardziej narażony na cyberataki, a zrozumienie specyficznych podatności jest kluczowe dla budowania solidnego poziomu cyberbezpieczeństwa. Od ataków DoS i wstrzyknięć SQL po bardziej złożone zagrożenia, takie jak phishing, ransomware czy ataki MitM — organizacje morskie muszą podejmować proaktywne działania ograniczające ryzyko. Przyszłość cyberbezpieczeństwa w operacjach morskich będzie zależeć od wspólnego wysiłku na rzecz wdrażania nowych technologii, rozwoju programów świadomości cyberbezpieczeństwa oraz zapewnienia odpowiednich środków ochrony na każdym poziomie operacji — od statku po port

6. Ryzyka w łańcuchach dostaw i u dostawców zewnętrznych

Branża morska w dużym stopniu opiera się na złożonych i wzajemnie powiązanych łańcuchach dostaw — od obsługi ładunków i logistyki po budowę statków i operacje portowe. Choć łańcuchy dostaw zwiększają efektywność operacyjną, wiążą się również ze znaczącym ryzykiem cybernetycznym. Ryzyka te są szczególnie widoczne przy udziale dostawców zewnętrznych, ponieważ ich systemy i praktyki nie zawsze są zgodne z najlepszymi praktykami cyberbezpieczeństwa w branży.

W tej części omówione zostaną ryzyka związane z łańcuchami dostaw i relacjami z podmiotami trzecimi w sektorze morskim. Przedstawimy charakter tych ryzyk, potencjalne skutki cyberataków oraz strategie ograniczania podatności.

6.1. Złożony charakter morskich łańcuchów dostaw

Morskie łańcuchy dostaw mają często charakter globalny i obejmują wiele państw oraz jurysdykcji. Kluczowymi uczestnikami tych łańcuchów są:

  • Operatorzy jednostek: firmy żeglugowe oraz prywatni i komercyjni właściciele statków.
  • Administracje portowe i operatorzy terminali: podmioty odpowiedzialne za zarządzanie infrastrukturą portową i logistyką.
  • Firmy logistyczne i spedycyjne: pośrednicy zarządzający transportem towarów do i ze statków.
  • Dostawcy i producenci: dostawcy krytycznego wyposażenia pokładowego, np. silników, systemów nawigacyjnych i technologii bezpieczeństwa.
  • Zewnętrzni dostawcy usług: w tym dostawcy usług cyberbezpieczeństwa, dostawcy oprogramowania oraz wykonawcy prac serwisowych.

Każdy z tych podmiotów korzysta z technologii cyfrowych do optymalizacji operacji, co czyni je potencjalnym celem cyberprzestępców.

6.2. Ryzyka w morskim łańcuchu dostaw

Ryzyka cyberbezpieczeństwa w logistyce i spedycji 

W erze cyfrowej firmy logistyczne przetwarzają ogromne ilości danych wrażliwych, w tym rejestry zapasów, dane śledzenia przesyłek oraz informacje o klientach. Cyberataki wymierzone w te systemy mogą prowadzić do:

  • Naruszeń danych: uzyskania przez atakujących dostępu do wrażliwych danych żeglugowych, w tym informacji o cenach, danych klientów i harmonogramów dostaw.
  • Zakłóceń operacyjnych: opóźnień w obsłudze ładunków i błędnego kierowania przesyłek w wyniku manipulacji systemami śledzenia.
  • Strat reputacyjnych: ujawnienie incydentu może poważnie naruszyć zaufanie między operatorami spedycyjnymi a klientami.
Podatności w operacjach portowych i terminalowych 

Porty i terminale są infrastrukturą krytyczną dla branży morskiej, a systemy cyfrowe zarządzają tam wszystkim — od obsługi ładunków po planowanie zawinięć statków. Systemy te są jednak podatne na:

  • Ataki ransomware: porty są atrakcyjnym celem ransomware, a przestoje mogą generować straty liczone w milionach dolarów.
  • Przejęcie harmonogramów zawinięć: cyberprzestępcy mogą manipulować systemami planowania, powodując opóźnienia lub błędne kierowanie statków.
  • Zakłócenie systemów automatycznych: wiele portów wykorzystuje automatyzację do załadunku i rozładunku. Skuteczny atak może przerwać operacje i spowodować istotne opóźnienia.
Ryzyka wynikające z dostawców zewnętrznych 

Dostawcy zewnętrzni często odpowiadają za krytyczne systemy i usługi wpływające na operacje morskie. Mogą to być m.in. twórcy oprogramowania, integratorzy systemów, firmy serwisowe, a także dostawcy usług cyberbezpieczeństwa. Ryzyka związane z podmiotami trzecimi obejmują:

  • Ataki na łańcuch dostaw: cyberprzestępcy mogą atakować dostawców jako „tylne wejście” do systemów firmy morskiej. Przykładowo atak na dostawcę oprogramowania może umożliwić wprowadzenie malware do systemów operacyjnych firmy żeglugowej.
  • Brak standardów cyberbezpieczeństwa: wielu dostawców zewnętrznych, szczególnie z sektora MŚP, może nie posiadać dojrzałych polityk cyberbezpieczeństwa, co tworzy luki w systemie ochrony organizacji morskich.
  • Niezweryfikowany dostęp do systemów krytycznych: dostawcy często wymagają dostępu do systemów wrażliwych (np. zarządzanie zapasami, nawigacja), co zwiększa ryzyko w przypadku naruszenia ich zabezpieczeń.
  • Przestarzałe systemy i oprogramowanie: dostawcy mogą opierać się na starszych technologiach, które są bardziej podatne na zagrożenia. Takie systemy mogą nie otrzymywać niezbędnych poprawek bezpieczeństwa, zwiększając ryzyko po stronie organizacji morskiej.
Zagrożenia wewnętrzne 

Choć wiele uwagi poświęca się zagrożeniom zewnętrznym, istotne ryzyko dla morskich łańcuchów dostaw mogą stanowić osoby z wewnątrz — zarówno pracownicy, jak i kontrahenci. Ryzyka te są szczególnie widoczne, gdy dostawcy mają dostęp do systemów operacyjnych lub danych wrażliwych:

  • Złośliwi insiderzy: pracownicy lub dostawcy mający dostęp do systemów krytycznych mogą celowo naruszać bezpieczeństwo (np. dla zysku finansowego, z powodów ideologicznych lub osobistych).
  • Niezamierzone zagrożenia wewnętrzne: nawet osoby działające w dobrej wierze mogą nieumyślnie narazić systemy na ryzyko poprzez słabe praktyki, np. kliknięcie w phishing lub niewłaściwe obchodzenie się z danymi wrażliwymi.

6.3. Studia przypadków incydentów cyberbezpieczeństwa w łańcuchu dostaw i u stron trzecich w sektorze morskim

Atak NotPetya na Maersk (2017)

Jeden z najbardziej znaczących ataków na łańcuch dostaw w ostatnich latach dotyczył duńskiego giganta żeglugowego Maersk. W 2017 roku działalność Maersk została poważnie zakłócona przez ransomware NotPetya, które rozprzestrzeniło się poprzez aktualizację oprogramowania księgowego od dostawcy zewnętrznego. Atak wpłynął na globalne operacje Maersk, zatrzymując transport kontenerowy i zakłócając działania portów.

Wnioski: Incydent pokazuje, jak ważne jest zabezpieczanie łańcucha dostaw i wymaganie od dostawców rygorystycznych praktyk cyberbezpieczeństwa. Maersk przez kilka tygodni musiał wrócić do procesów manualnych, a straty przekroczyły 300 mln USD.

Cyberatak na duży terminal portowy (2020)

W 2020 roku cyberatak był wymierzony w duży międzynarodowy terminal portowy, powodując szerokie opóźnienia i straty finansowe. Źródłem ataku była podatność w oprogramowaniu dostawcy zewnętrznego, który dostarczał krytyczne rozwiązanie do zarządzania stanami magazynowymi.

Wnioski: Incydent podkreślił znaczenie ciągłego monitorowania relacji z dostawcami, zwłaszcza w przypadku podmiotów dostarczających rozwiązania krytyczne. Dostawcy powinni podlegać rygorystycznym wymaganiom cyberbezpieczeństwa, aby ograniczać ryzyko zakłóceń w łańcuchu dostaw.

6.4. Ograniczanie ryzyka w łańcuchach dostaw i relacjach z dostawcami

Aby skutecznie zarządzać ryzykiem w łańcuchu dostaw i relacjach z dostawcami zewnętrznymi, organizacje powinny wdrożyć następujące działania:

Ramy zarządzania ryzykiem stron trzecich 

Należy ustanowić solidne ramy zarządzania ryzykiem podmiotów trzecich, aby oceniać, monitorować i zarządzać ryzykiem dostawców. Ramy te powinny obejmować:

  • Oceny ryzyka dostawców: regularne oceny cyberbezpieczeństwa dostawców w celu identyfikacji potencjalnych podatności.
  • Należytą staranność (due diligence): weryfikację, czy dostawcy spełniają standardy cyberbezpieczeństwa przed nawiązaniem współpracy.
  • Klauzule cyberbezpieczeństwa w umowach: uwzględnianie w umowach wymagań, takich jak obowiązkowe środki ochrony danych oraz procedury zgłaszania incydentów.
Regularne audyty cyberbezpieczeństwa i testy penetracyjne

Regularne audyty i testy penetracyjne pomagają identyfikować oraz usuwać podatności w systemach dostarczanych przez podmioty trzecie. Testowanie powinno obejmować zarówno systemy wewnętrzne, jak i zewnętrzne, które integrują się z technologiami dostawców. 

Ustanowienie architektury sieci Zero Trust 

Architektura Zero Trust zakłada, że żadna jednostka — wewnętrzna ani zewnętrzna — nie ma automatycznego dostępu do systemów i danych. Kluczowe jest ciągłe weryfikowanie każdego żądania dostępu do systemów krytycznych, niezależnie od źródła żądania. Jest to szczególnie ważne przy zarządzaniu dostępem dostawców do operacji morskich.

Współpraca z dostawcami i wymiana informacji 

Współpraca z dostawcami w zakresie cyberbezpieczeństwa pomaga zapewnić wzajemną ochronę. Wymiana informacji pomiędzy organizacjami a dostawcami o pojawiających się zagrożeniach i podatnościach może wzmocnić ochronę całego łańcucha dostaw.

Podsumowując, sektor morski coraz bardziej opiera się na powiązanych łańcuchach dostaw i dostawcach zewnętrznych, jednak zależności te wprowadzają istotne ryzyka cybernetyczne. Zrozumienie tych ryzyk oraz wdrożenie solidnych strategii zarządzania ryzykiem pozwala organizacjom morskim zabezpieczyć operacje, zapewnić integralność łańcuchów dostaw oraz chronić się przed kosztownymi i szkodliwymi cyberatakami.

Wraz z dalszą cyfryzacją branży morskiej adresowanie podatności w łańcuchach dostaw oraz w relacjach z dostawcami zewnętrznymi będzie kluczowe dla długoterminowego bezpieczeństwa i stabilności sektora.

7. Etapy incydentu cybernetycznego

W przypadku ukierunkowanych cyberataków można wyróżnić cztery potencjalne etapy incydentu:

Etap 1. Rozpoznanie (Survey/Reconnaissance)

W fazie początkowej, jeśli hakerzy celują konkretnie w Twoją firmę lub statek, rozpoczynają od zbierania informacji z publicznie dostępnych, niezabezpieczonych źródeł. Może to obejmować przegląd mediów społecznościowych, forów technicznych, stron internetowych oraz innych publikacji online w celu znalezienia potencjalnych słabości systemu. Mogą również monitorować oraz przechwytywać dane przesyłane do i ze statku lub firmy.

Etap 2. Dostarczenie (Delivery)

Na tym etapie cyberprzestępcy próbują przełamać zabezpieczenia systemów firmy lub statku w celu wdrożenia złośliwego oprogramowania albo kradzieży danych wrażliwych. Mogą wykorzystywać różne metody, w tym:

• wykorzystywanie usług lub stron internetowych firmy, np. narzędzi do śledzenia ładunku lub kontenerów;

• wysyłanie złośliwych wiadomości e-mail z załącznikami zawierającymi malware lub linkami prowadzącymi do stron z niebezpiecznym oprogramowaniem;

• podszywanie malware pod aktualizację multimediów lub nową aktualizację oprogramowania, aby skłonić użytkowników do pobrania pliku;

• tworzenie fałszywych stron internetowych ze złośliwą treścią lub formularzami zaprojektowanymi do pozyskiwania danych wrażliwych od użytkowników.

Etap 3. Naruszenie (Breach)

Na tym etapie atakujący uzyskuje nieautoryzowany dostęp do systemu, co pozwala mu manipulować danymi lub wykradać informacje wrażliwe. Naruszenie nie zawsze jest zauważalne, ponieważ niektóre metody umożliwiają działanie bez zakłócania funkcjonowania systemu, mimo że dane poufne mogą być w tym czasie przesyłane na zewnątrz. W zależności od charakteru naruszenia atakujący może:

• zmieniać działanie systemu, np. manipulować danymi urządzeń nawigacyjnych lub modyfikować dokumentację roboczą, taką jak listy załadunkowe;

• wykradać dane poufne, np. manifesty ładunkowe lub dane osobowe załogi, co może zaszkodzić firmie;

• całkowicie przejąć kontrolę nad systemem poprzez zainstalowanie własnego oprogramowania.

Etap 4. Pivot

Po uzyskaniu dostępu do jednego elementu sieci cyberprzestępcy wykorzystują ten punkt wejścia, aby dostać się do kolejnych systemów w organizacji. Zwykle zaczynają od mniej krytycznych obszarów o słabszych zabezpieczeniach, a następnie przechodzą do systemów bardziej wrażliwych. Na tym etapie atakujący może:

• instalować programy lub aplikacje ułatwiające dotarcie do kolejnego celu w systemie;

• mapować sieć w celu identyfikacji innych systemów lub wrażliwych obszarów danych, które można wykorzystać;

• wdrażać narzędzia zapewniające stały dostęp do systemu, aby utrzymać długotrwałą infiltrację.

8. Studium przypadku: złośliwe oprogramowanie NotPetya

W 2017 roku Maersk został zaatakowany złośliwym oprogramowaniem NotPetya. NotPetya łączył dwa potężne i szybko rozprzestrzeniające się narzędzia: EternalBlue, które zostało wykradzione z amerykańskiej Agencji Bezpieczeństwa Narodowego (NSA) w 2017 roku, oraz Mimikatz, stworzone przez francuskiego badacza w 2011 roku.

EternalBlue było narzędziem opracowanym przez National Security Agency (NSA) — amerykańską agencję wywiadu sygnałowego i łączności — do wykrywania podatności w systemach operacyjnych Windows. NSA znalazła tę podatność w postaci błędu w Server Message Block w wersji 1 (SMBv1), czyli protokole komunikacyjnym umożliwiającym współdzielony dostęp pomiędzy urządzeniami w sieci. Agencja wykorzystywała ten błąd do uruchamiania dowolnego kodu na urządzeniach z systemem Windows. Przez pięć lat NSA zdecydowała się zachować ten exploit, nazwany EternalBlue, wyłącznie dla siebie. W kwietniu NSA została zhakowana i EternalBlue wyciekł, jednak administratorzy systemów i zespoły obrony cybernetycznej byli opóźnieni we wdrażaniu zabezpieczeń. Microsoft wcześniej udostępnił poprawkę dla nowszych wersji systemu Windows. Starsze systemy otrzymały poprawki dopiero po wycieku, a jeszcze starsze wersje Windows nie otrzymały żadnej poprawki.

Podobnie jak EternalBlue, Mimikatz był narzędziem początkowo stworzonym w innym celu. Francuski programista Benjamin Delpy opracował je jako proof of concept, aby pokazać, że hasła systemu Windows mogą zostać odczytane z pamięci operacyjnej, co umożliwia atakującym wielokrotny dostęp do już skompromitowanego urządzenia. WDigest — funkcja ułatwiająca użytkownikom instytucjonalnym pozostanie zalogowanym — okazała się „piętą achillesową” bezpieczeństwa haseł w Windows. Niestety Delpy został zmuszony do ujawnienia kodu Mimikatz i narzędzie to szybko stało się standardowym narzędziem hakerów.

Po połączeniu Mimikatz i EternalBlue w NotPetya, atakującym wystarczyło umieścić malware w systemie i pozwolić mu się rozprzestrzeniać. Punktem wejścia do systemu dla NotPetya była firma Intellect Service, lokalny ukraiński producent oprogramowania. Ich produkt M.E.Doc był używany do rozliczeń podatkowych przez około 1 milion firm działających na Ukrainie, czyli przez około 80% ukraińskich przedsiębiorstw. Według doniesień atakujący wykradli hasło jednego z pracowników i wykorzystali serwer, który nie był aktualizowany przez cztery lata. Po uzyskaniu dostępu do systemów Intellect Service podnieśli uprawnienia użytkownika do administratora, a następnie dodali kilka backdoorów do aktualizacji oprogramowania. Po skutecznym skierowaniu klientów do zmodyfikowanych aktualizacji atakujący wykorzystali backdoory do rozprzestrzenienia malware do organizacji, które miały zainstalowany M.E.Doc na swoich komputerach.

M.E.Doc był również zainstalowany na komputerze Maersk na Ukrainie, który posiadał „przestarzałe” systemy operacyjne, niewspierane już przez Microsoft. Gdy ten jeden komputer Maersk został zainfekowany NotPetya, złośliwe oprogramowanie sparaliżowało systemy Maersk w biurach i portach na całym świecie w ciągu kilku minut. Zanim dział IT Maersk zdołał skoordynować obronę, komputery zaczęły wyłączać się niemal jednocześnie. Komunikat NotPetya, żądający zapłaty w zamian za usunięcie szyfrowania zainfekowanych plików, sugerował atak ransomware o charakterze kryminalnym. W rzeczywistości atak miał charakter destrukcyjny. Dane po infekcji nie mogły zostać odzyskane.

9. Podsumowanie

Podsumowując, zrozumienie zagrożeń i podatności cybernetycznych jest kluczowe dla skutecznej ochrony sektora morskiego przed potencjalnymi cyberatakami. Jak pokazano, zagrożenia wymierzone w operacje morskie są zróżnicowane i wielowymiarowe — od ataków malware (wirusy, robaki, konie trojańskie) po bardziej złożone ataki rozpoznawcze i ataki dostępu. Specyfika branży morskiej, w szczególności oparcie się zarówno na IT, jak i OT, zwiększa ryzyko wykorzystania podatności systemów.

Rola aktorów zagrożeń ma kluczowe znaczenie dla kształtowania środowiska ryzyka. Różne typy podmiotów — od hakerów oportunistycznych po grupy sponsorowane przez państwa — atakują operacje morskie dla zysku finansowego, korzyści geopolitycznych lub w celu zakłócenia działalności. Zrozumienie tych podmiotów oraz wdrożenie skutecznych strategii zarządzania ryzykiem jest niezbędne do przeciwdziałania zmieniającym się zagrożeniom.

Podatności specyficzne dla sektora morskiego, takie jak ataki DoS i SQL injection, pokazują, jak cyberzagrożenia mogą zakłócać operacje krytyczne. Jednocześnie szersze ryzyka związane z łańcuchami dostaw i dostawcami zewnętrznymi podkreślają powiązany charakter branży. Naruszenie cyberbezpieczeństwa w jednym elemencie łańcucha może mieć efekt kaskadowy dla pozostałych interesariuszy. Studium przypadków dostarcza cennych wniosków na podstawie rzeczywistych zdarzeń i wzmacnia przekaz o konieczności wzmacniania zarządzania ryzykiem podmiotów trzecich oraz wdrażania środków takich jak architektura zero trust i regularne audyty.

Rozdział kończy się podkreśleniem potrzeby kompleksowego podejścia do cyberbezpieczeństwa, obejmującego operacje morskie w całym zakresie — od systemów pokładowych po relacje z dostawcami. Tylko poprzez proaktywną identyfikację zagrożeń, zarządzanie ryzykiem oraz ciągłe monitorowanie organizacje morskie mogą ograniczyć ekspozycję na ryzyka cybernetyczne i zwiększyć swoją odporność na zagrożenia.