Rozdział 6 – Teoria

Site: CyberSEA training platform
Course: CyberSEA Training Course - Polish
Book: Rozdział 6 – Teoria
Printed by: Επισκέπτης (Guest user)
Date: Saturday, 21 November 2026, 10:42 PM

Description

Audyt cyberbezpieczeństwa w sektorze morskim

1. Wprowadzenie

Wraz z coraz szerszym wdrażaniem technologii cyfrowych w sektorze morskim w celu zwiększenia efektywności operacyjnej i bezpieczeństwa, rośnie również podatność na zagrożenia cybernetyczne. Cyberataki wymierzone w krytyczną infrastrukturę morską, taką jak systemy statkowe, obiekty portowe czy łańcuchy dostaw, mogą prowadzić do zakłóceń operacyjnych, strat finansowych oraz szkód reputacyjnych. Aby ograniczyć te ryzyka, niezbędne jest prowadzenie regularnych audytów cyberbezpieczeństwa. Audyty pozwalają nie tylko identyfikować słabe punkty systemów, ale również zapewniają zgodność z obowiązującymi przepisami oraz standardami branżowymi.

Niniejszy rozdział koncentruje się na procesie audytowania cyberbezpieczeństwa w sektorze morskim, obejmując kluczowe aspekty przeprowadzania audytów, oceny gotowości cyberbezpieczeństwa oraz identyfikacji i eliminowania luk. Omówione zostanie również znaczenie rozporządzenia (WE) nr 725/2004, które nakłada obowiązek stosowania środków ochrony statków i obiektów portowych, a także rola Planu Ochrony Statku (Ship Security Plan – SSP) w zapewnianiu zarówno bezpieczeństwa fizycznego, jak i cyfrowego. Rozdział porusza także kwestie identyfikacji podatności cybernetycznych oraz skutecznego wdrażania zaleceń poaudytowych w celu wzmocnienia ochrony cybernetycznej w sektorze morskim.

W obliczu rosnącej złożoności zagrożeń cybernetycznych solidne ramy audytowe są kluczowe dla utrzymania odporności i ciągłości operacyjnej. Rozdział ten stanowi kompleksowy przewodnik po procesach audytowych, które zapewniają, że środki cyberbezpieczeństwa pozostają aktualne, spójne i skuteczne wobec zmieniających się zagrożeń.

2. Przeprowadzanie audytów i ocen gotowości

Bezpieczeństwo stanowi integralną część Międzynarodowego Kodeksu Ochrony Statku i Obiektu Portowego (ISPS Code) oraz rozporządzenia (WE) nr 725/2004, które ma zastosowanie do statków pływających pod banderą państw członkowskich UE. Dokumenty te odnoszą się również do zagadnień cyberbezpieczeństwa. Jednocześnie cyberbezpieczeństwo i ryzyko cybernetyczne powinny być uwzględniane w ramach Kodeksu Międzynarodowego Zarządzania Bezpieczeństwem (ISM Code), zgodnie z rezolucją IMO MSC.428(98). Różnice w sposobie ujęcia cyberbezpieczeństwa w Kodeksach ISPS i ISM powodują pewną niejednoznaczność podczas audytów, kontroli, weryfikacji i inspekcji związanych z bezpieczeństwem, w szczególności w kontekście rozporządzenia (WE) nr 725/2004.

Niniejsza sekcja zawiera wytyczne oparte głównie na rozporządzeniu (WE) nr 725/2004, jednak możliwe do zastosowania również w przypadku wszelkich działań audytowych lub weryfikacyjnych prowadzonych w ramach Kodeksów ISM i ISPS w odniesieniu do cyberbezpieczeństwa.

3. Rozporządzenie (WE) nr 725/2004

Zgodnie z rezolucją IMO MSC.428(98), cyberbezpieczeństwo i ryzyko cybernetyczne powinny być uwzględniane w ramach Kodeksu ISM. Aby uniknąć dublowania działań, praktycznym rozwiązaniem jest stosowanie odwołań krzyżowych pomiędzy odpowiednimi elementami Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem (SMS) a Planem Ochrony Statku (SSP).

Ocena Ochrony Statku (Ship Security Assessment – SSA)

Podczas opracowywania SSA osoby zaangażowane w ten proces powinny konsultować się z wyznaczonym personelem odpowiedzialnym za cyberbezpieczeństwo na statku lub w biurach armatora. W przypadku braku odpowiednich kompetencji wewnętrznych należy skorzystać z pomocy zewnętrznych ekspertów ds. cyberbezpieczeństwa. Jest to zgodne z rozporządzeniem (WE) nr 725/2004, w szczególności z załącznikiem III, pkt 8.4.11. Co istotne, państwa członkowskie UE są zobowiązane do zapewnienia dostępu do pomocy eksperckiej w zakresie systemów radiowych, telekomunikacyjnych i sieci komputerowych, zgodnie z art. 3 ust. 4 rozporządzenia 725/2004.

SSA powinna uwzględniać specyficzne środowisko IT oraz OT (Operational Technology) danego statku w kontekście cyberbezpieczeństwa. Im większe uzależnienie statku od systemów IT i OT, tym wyższe ryzyko cybernetyczne, ponieważ incydenty cybernetyczne mogą prowadzić do poważnych zakłóceń operacyjnych. Jednym ze sposobów uwzględnienia tego aspektu w SSA jest włączenie scenariuszy zagrożeń cybernetycznych oraz podatności do analizy ryzyka. Zakres i szczegółowość tych scenariuszy powinny być dostosowane do złożoności środowiska technicznego danego statku.

Kluczowe znaczenie ma identyfikacja urządzeń i systemów technicznych, których awaria może prowadzić do sytuacji niebezpiecznych, w tym m.in.:

  • Systemów GMDSS/GNSS (Global Maritime Distress and Safety System / Global Navigation Satellite System),
  • Systemów mostkowych,
  • Komputerów do obliczeń załadunku i stateczności,
  • Konsol sterowni maszyn,
  • Oprogramowania do zarządzania flotą.

Te systemy krytyczne powinny zostać poddane ocenie ryzyka cybernetycznego w celu identyfikacji podatności na potencjalne incydenty. Zagrożenia cybernetyczne w sektorze morskim należy traktować na równi z innymi zagrożeniami bezpieczeństwa morskiego.

Aby spełnić wymagania załącznika III pkt 8.3.5 rozporządzenia (WE) nr 725/2004 w zakresie cyberbezpieczeństwa, SSA powinna odnosić się do cyberzagrożeń w taki sam sposób, jak do innych zagrożeń bezpieczeństwa morskiego. Ocena musi obejmować co najmniej minimalne aspekty określone w załączniku II, art. 8.4 rozporządzenia. Jeżeli aspekty te są już ujęte w Podręczniku SMS, wystarczające będzie odpowiednie odwołanie w SSA.

Po zakończeniu SSA wszelkie zidentyfikowane środki bezpieczeństwa lub słabości muszą zostać opisane w SSP. Jeżeli SSP nie zawiera szczegółowych środków cyberbezpieczeństwa, powinien on zawierać odniesienie do odpowiedniej części SMS (lub odrębnego planu cyberbezpieczeństwa), który wówczas staje się integralną częścią SSP.

Takie podejście zapewnia uwzględnienie cyberbezpieczeństwa w szerszym kontekście bezpieczeństwa i ochrony morskiej oraz umożliwia kompleksowe zarządzanie i ograniczanie ryzyk cybernetycznych w operacjach morskich.

4. Plan Ochrony Statku

Opracowanie skutecznego Planu Ochrony Statku (SSP) opiera się na kompleksowej ocenie wszystkich czynników związanych z bezpieczeństwem statku, w tym cyberbezpieczeństwem. SSP musi zawierać – lub zawierać odniesienia do – konkretnych środków mających na celu eliminację słabości cybernetycznych zidentyfikowanych w trakcie Oceny Ochrony Statku (SSA). Środki te powinny obejmować procedury ograniczania zagrożeń cybernetycznych oraz zapewniać zdolność do zapobiegania incydentom, reagowania na nie oraz odtwarzania sprawności po ich wystąpieniu. Dodatkowo SSP powinien zawierać zapisy dotyczące utrzymania ciągłości działania operacji krytycznych wskazanych w SSA.

 

Minimalny zestaw środków, które powinny zostać uwzględnione w SSP, przedstawiono w tabeli poniżej.

Tabela 3: Zestawienie środków, które należy uwzględnić w Planie Ochrony Statku (SSP)

Kontrola

Opis

Działania inspektora

Inwentaryzacja zasobów

Utworzenie i utrzymywanie wykazu systemów cyfrowych znajdujących się na statku. Lista ta, która może stanowić część SSA, może być podzielona na systemy biznesowe, załogowe, IT oraz OT.

Sprawdzenie, czy lista istnieje. Sprawdzenie daty ostatniej aktualizacji. Sprawdzenie, czy wyznaczono osobę/osoby odpowiedzialne za aktualizację listy.

Zarządzanie aktualizacjami

Utworzenie i utrzymywanie procesu aktualizacji oraz monitorowania wersji systemów IT/OT i oprogramowania znajdujących się na statku.

Sprawdzenie, czy taki proces istnieje oraz czy jest opisany w SSP. Sprawdzenie daty ostatniej aktualizacji.

Ochrona danych i kopie zapasowe

Utworzenie procesu identyfikacji, klasyfikacji oraz tworzenia kopii zapasowych danych przetwarzanych i przechowywanych na statku. Dane te mogą obejmować wrażliwe dane załogi oraz dane operacyjne.

Sprawdzenie, czy proces istnieje. Sprawdzenie, czy proces jest znany osobie wyznaczonej do spraw cyberbezpieczeństwa. Przeprowadzenie wywiadów z załogą w celu zebrania dowodów. Sprawdzenie, czy proces jest prawidłowo wdrożony na statku.

Ochrona USB i zarządzanie nośnikami wymiennymi

Ustanowienie mechanizmów ochrony systemów przed użyciem nieautoryzowanych nośników wymiennych. Ograniczenie stosowania zewnętrznych nośników danych, takich jak pamięci USB i dyski twarde. Zabezpieczenie systemów statkowych poprzez fizyczne i cyfrowe blokowanie portów USB.

Sprawdzenie dowodów istnienia fizycznej lub cyfrowej ochrony portów USB (np. widoczne blokady fizyczne lub zastosowane oprogramowanie).

Zarządzanie kontami i kontrola dostępu

Utworzenie procesu nadawania, zarządzania oraz cofania uprawnień dostępu do kont użytkowników powiązanych z tożsamością członków załogi, a nie z zajmowanymi stanowiskami.

Sprawdzenie, czy istnieje odpowiedni proces, lista lub oprogramowanie. Sprawdzenie, czy proces jest znany osobie wyznaczonej do spraw cyberbezpieczeństwa. Zebranie dowodów poprzez losowy wybór oficerów i zalogowanie się do ich kont.

Zarządzanie siecią

Sieć statkowa powinna być podzielona co najmniej na sieć biznesową i sieć załogową. Pożądana jest dalsza separacja pomiędzy systemami IT i OT. Sieć powinna być chroniona za pomocą technologii bezpieczeństwa, takich jak zapora sieciowa (firewall).

Sprawdzenie, czy na statku istnieje odpowiedni sprzęt lub oprogramowanie (np. przełączniki, zapory sieciowe). Przeprowadzenie wywiadu z osobą wyznaczoną do spraw cyberbezpieczeństwa.

Ochrona połączeń zdalnych

Wszystkie systemy cyfrowe i urządzenia znajdujące się na statku, które mają dostęp do Internetu lub intranetu firmy, powinny być chronione za pomocą technologii bezpieczeństwa, takich jak zapora sieciowa lub oprogramowanie antywirusowe.

Sprawdzenie, czy na statku istnieje odpowiedni sprzęt lub oprogramowanie. W miarę możliwości przeprowadzenie losowych kontroli systemów oraz porównanie ich z wykazem zasobów.

Świadomość i szkolenia z zakresu cyberbezpieczeństwa

Uwzględnienie cyberbezpieczeństwa w szkoleniach, ćwiczeniach i alarmach załogi. Rejestrowanie tych działań zgodnie z wymaganiami.

Sprawdzenie dostępności certyfikatów szkoleń załogi. Sprawdzenie rejestrów, w których dokumentowane są te działania.

Wykrywanie incydentów, reagowanie i odzyskiwanie

Uwzględnienie incydentów związanych z cyberbezpieczeństwem w istniejących procedurach wykrywania, reagowania, odzyskiwania i raportowania zdarzeń.

Sprawdzenie, czy istnieje plan reagowania na incydenty dedykowany cyberbezpieczeństwu lub uwzględniający cyberbezpieczeństwo. Sprawdzenie, czy plan zawiera procedury wykrywania i raportowania. Zebranie dowodów poprzez losowe wywiady z członkami załogi na temat istnienia i treści planu. Sprawdzenie rejestrów dotyczących ostatnich testów procesu odzyskiwania.

 

Poprzez uwzględnienie tych środków SSP pomaga zapewnić, że statek jest odpowiednio przygotowany do radzenia sobie z ryzykami cyberbezpieczeństwa, minimalizując potencjalne zakłócenia oraz chroniąc bezpieczeństwo statku i jego załogi. Takie ustrukturyzowane podejście wspiera również zgodność statku z międzynarodowymi regulacjami oraz najlepszymi praktykami branżowymi w zakresie cyberbezpieczeństwa.

Niniejsza, niewyczerpująca lista mechanizmów kontrolnych ma na celu uwzględnienie wielu aspektów związanych z cyberbezpieczeństwem. Obejmują one w szczególności dostępność, autentyczność, integralność oraz poufność danych przechowywanych, przesyłanych lub przetwarzanych, a także bezpieczeństwo, wiarygodność, odporność i kontrolę wszystkich systemów i urządzeń opartych na oprogramowaniu znajdujących się na statku. Zestaw tych mechanizmów stanowi minimalny zakres elementów, które powinny być sprawdzane w ramach każdej czynności (audytu, kontroli, weryfikacji lub inspekcji) obejmującej komponent cyberbezpieczeństwa.

Tabela 4: Lista kontrolna dla inspektorów, audytorów i rzeczoznawców ds. bezpieczeństwa morskiego

Kontrola

Pytania

Odpowiedź

Uwagi

Inwentaryzacja zasobów

1. Czy istnieje inwentaryzacja wszystkich systemów/urządzeń IT i OT znajdujących się na statku?

T/N

 

2. Czy istnieje procedura aktualizacji tej inwentaryzacji oraz dodawania nowego wyposażenia niezwłocznie?

T/N

Zarządzanie aktualizacjami

1. Czy istnieje proces aktualizowania i monitorowania wersji systemów i oprogramowania IT/OT znajdujących się na statku? Jeśli tak, czy jest on opisany w SSP lub innym odpowiednim dokumencie?

T/N

 

2. Czy wyznaczono osobę odpowiedzialną za monitorowanie tego procesu, na statku lub na lądzie?

T/N

Ochrona danych i kopie zapasowe

1. Czy istnieje proces identyfikacji, klasyfikacji oraz wykonywania kopii zapasowych danych przetwarzanych i przechowywanych na statku?

T/N

 

2. Czy wyznaczono osobę odpowiedzialną za nadzorowanie tego procesu?

T/N

Ochrona USB i zarządzanie nośnikami wymiennymi

1. Czy porty USB we wszystkich urządzeniach na statku są zabezpieczone fizycznie i/lub cyfrowo?

T/N 

 

2. Czy istnieją mechanizmy kontrolne (fizyczne i cyfrowe) chroniące systemy przed użyciem nieautoryzowanych nośników wymiennych? Jeśli tak, jakie są to mechanizmy?

T/N

Zarządzanie kontami i kontrolą dostępu

1. Czy istnieje proces i/lub oprogramowanie do nadawania, zarządzania i cofania poświadczeń kont użytkowników?

T/N

 

2. Czy poświadczenia kont użytkowników są powiązane z tożsamością członka załogi, a nie ze stanowiskiem?

T/N

Zarządzanie siecią

1. Czy sieci pokładowe są podzielone (segmentowane)? Jeśli tak, należy przedstawić dowody ilustrujące architekturę sieci.

T/N

 

2. Czy sieci pokładowe są chronione co najmniej jedną technologią bezpieczeństwa (np. przełącznik, zapora sieciowa itp.)?

T/N

Ochrona połączeń zdalnych

1. Czy wszystkie systemy posiadające połączenie zdalne (np. dostęp do Internetu, intranetu firmy itp.) są ujęte w wykazie inwentaryzacji zasobów?

T/N

 

2. Czy systemy te są chronione co najmniej jedną technologią bezpieczeństwa (np. zapora sieciowa, program antywirusowy, IDS, IPS)?

T/N

Szkolenia z zakresu świadomości cyberbezpieczeństwa

1. Czy cyberbezpieczeństwo jest uwzględnione w planowaniu szkoleń załogi?

T/N

 

2.Czy na statku przechowywana jest dokumentacja dotycząca szkoleń załogi z zakresu cyberbezpieczeństwa?

T/N

3. Czy załoga wie, kto jest wyznaczoną osobą odpowiedzialną za cyberbezpieczeństwo na statku?

T/N

Wykrywanie incydentów, reagowanie i odtwarzanie

1. Czy istnieje plan reagowania na incydenty dedykowany cyberbezpieczeństwu lub uwzględniający cyberbezpieczeństwo?

T/N

 

2. Czy procedury zgłaszania potencjalnych incydentów cybernetycznych są zawarte w planie reagowania na incydenty?

T/N

3. Czy załoga jest świadoma procedur zgłaszania oraz działań początkowych w przypadku wykrycia potencjalnego incydentu cybernetycznego?

T/N

5. Identyfikacja i eliminowanie luk w cyberbezpieczeństwie

Jednym z głównych celów audytu cyberbezpieczeństwa jest identyfikacja luk w istniejących środkach ochrony. Luki te mogą występować w różnych obszarach, takich jak architektura sieci, oprogramowanie, polityki bezpieczeństwa, a także poziom świadomości pracowników. Usunięcie tych luk jest kluczowe dla poprawy ogólnego poziomu cyberbezpieczeństwa organizacji.

Do najczęściej identyfikowanych luk w audytach cyberbezpieczeństwa w sektorze morskim należą:

• przestarzałe oprogramowanie – przedsiębiorstwa żeglugowe często korzystają z systemów starszego typu, które nie otrzymują regularnych aktualizacji bezpieczeństwa, co czyni je podatnymi na cyberataki;
• słaba kontrola dostępu – niewłaściwie wdrożone mechanizmy uwierzytelniania i autoryzacji mogą prowadzić do nieautoryzowanego dostępu do systemów krytycznych;
• brak szyfrowania – niewystarczające szyfrowanie danych wrażliwych, zarówno podczas transmisji, jak i w spoczynku, zwiększa ryzyko naruszeń danych i ich wycieku;
• niewystarczające szkolenia pracowników – personel może nie posiadać podstawowej wiedzy z zakresu cyberbezpieczeństwa ani umiejętności rozpoznawania ataków phishingowych lub innych powszechnych zagrożeń cybernetycznych.

Aby skutecznie eliminować te luki, organizacje powinny priorytetowo wdrażać silne mechanizmy kontroli dostępu, systemy zarządzania aktualizacjami oraz protokoły szyfrowania. Równocześnie należy inwestować w ciągłe szkolenia i programy podnoszenia świadomości pracowników, tak aby byli oni przygotowani do reagowania na zmieniające się zagrożenia cybernetyczne. Regularne oceny podatności oraz testy penetracyjne pomagają wykrywać luki, zanim zostaną one wykorzystane przez atakujących.

6. Wdrażanie zaleceń audytowych

Po zakończeniu audytu cyberbezpieczeństwa i zidentyfikowaniu luk kolejnym kluczowym etapem jest wdrożenie zaleceń audytowych. Zalecenia te stanowią zestaw konkretnych działań, które organizacja może podjąć w celu wzmocnienia swoich zabezpieczeń cybernetycznych. Ich realizacja powinna być priorytetyzowana na podstawie oceny ryzyka oraz potencjalnego wpływu na działalność operacyjną organizacji.

Do kluczowych kroków we wdrażaniu zaleceń audytowych należą:

• opracowanie planu działań – plan ten powinien określać konkretne zadania, osoby odpowiedzialne oraz harmonogram realizacji działań mających na celu usunięcie zidentyfikowanych luk;

• alokacja zasobów – zapewnienie odpowiednich zasobów, takich jak finansowanie, personel oraz czas, niezbędnych do realizacji zaleceń o najwyższym priorytecie;

• ciągłe monitorowanie – stałe monitorowanie skuteczności wdrożonych zmian w celu potwierdzenia, że zastosowane środki bezpieczeństwa działają zgodnie z założeniami i odpowiadają na nowe zagrożenia;

• regularne aktualizacje – cyberbezpieczeństwo jest obszarem dynamicznym, dlatego zalecenia audytowe powinny być okresowo aktualizowane w odpowiedzi na nowe zagrożenia, podatności oraz postęp technologiczny.

Konsekwentne wdrażanie zaleceń audytowych pozwala organizacjom morskim znacząco ograniczyć narażenie na ryzyko cybernetyczne oraz wzmocnić ich ogólną postawę bezpieczeństwa.

7. Podsumowanie

Podsumowując, audyt cyberbezpieczeństwa stanowi kluczowy element kompleksowej strategii ochrony operacji morskich przed zagrożeniami cybernetycznymi. Regularne audyty oraz oceny gotowości umożliwiają organizacjom morskim ocenę poziomu cyberbezpieczeństwa, identyfikację podatności oraz zapewnienie zgodności z obowiązującymi regulacjami. Zastosowanie ram takich jak rozporządzenie (WE) nr 725/2004 oraz opracowanie Planu Ochrony Statku (SSP) pozwala na ustrukturyzowane włączenie cyberbezpieczeństwa do szerszych procedur ochrony.

Poprzez identyfikację luk oraz ich usuwanie w ramach uporządkowanego planu wdrożeniowego, organizacje morskie mogą znacząco zmniejszyć ryzyko cyberataków i zwiększyć odporność na coraz bardziej zaawansowane zagrożenia. Regularne audyty, połączone z realizacją zaleceń, zapewniają, że praktyki bezpieczeństwa ewoluują wraz ze zmieniającym się krajobrazem zagrożeń.

W obliczu postępującej cyfryzacji sektora morskiego znaczenie rzetelnych audytów cyberbezpieczeństwa jest nie do przecenienia. Proaktywne podejście do audytowania i eliminowania luk w zabezpieczeniach pozwala utrzymać odporność sektora oraz zapewnić bezpieczne funkcjonowanie w coraz bardziej połączonym i zdigitalizowanym środowisku.