2. Αυτόνομες διαδικασίες και κίνδυνοι αυτοματοποίησης

Το SS Ideal X ήταν το πρώτο εμπορικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Από δεξαμενόπλοιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μετασκευάστηκε σε πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων για την εταιρεία Pan-Atlantic Steamship Company. Το Ideal X είχε χωρητικότητα 58 εμπορευματοκιβωτίων. Η καριέρα του στη ναυτιλιακή εφοδιαστική έληξε το 1965, όταν το πρωτοπόρο αυτό μέσο θαλάσσιας μεταφοράς διαλύθηκε.


Σχήμα 19: SS Ideal X

(Εικόνα: Malcolm McLean, Pan-Atlantic Steamship Company 26.4.1956)

Γενικά, είναι γνωστό ότι ο κλάδος των εμπορευματοκιβωτίων έχει υποστεί ριζικό μετασχηματισμό από την εποχή του Ideal X. Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων είναι το MSC Irina. Έχει μήκος κύτους 399 μέτρα, πλάτος 61,3 μέτρα και διαθέτει εντυπωσιακή χωρητικότητα 24.346 TEU (ισοδύναμη μονάδα μεταφοράς).


Σχήμα 20: MSC Irina

(Εικόνα: Orbits hub Technology Private Ltd., 2024)

Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, οι απαιτήσεις εμπορικής απόδοσης αποτελούν κοινό παρονομαστή μεταξύ των σχεδιαστικών ορίων και των επιχειρησιακών απαιτήσεων που τέθηκαν για τα Ideal X και το MSC Irina. Η έλλειψη τεκμηριωμένων επιχειρηματικών περιπτώσεων για μία νέα, καινοτόμα ιδέα είναι ο ταχύτερος τρόπος για να απορριφθεί. Ενώ η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη δυνατότητα ύπαρξης αυτόνομων πλοίων, πρέπει να θυμόμαστε ότι ο άνθρωπος κατάφερε να προσεδαφιστεί στη Σελήνη ελέγχοντας εξ αποστάσεως διάφορες λειτουργίες της διαστημικής πτήσης και της σεληνακάτου. Κατά την πραγματική προσεδάφιση, η σεληνάκατος ελεγχόταν αποκλειστικά τοπικά από πιλότο μόνο για μικρό χρονικό διάστημα. Η υπόλοιπη αποστολή πραγματοποιήθηκε από τον υπολογιστή καθοδήγησης Apollo, ο οποίος διέθετε διεπαφές για την πλοήγηση και έλεγχο του διαστημοπλοίου. Όλα αυτά σχεδιάστηκαν, χρησιμοποιήθηκαν και επιβεβαιώθηκαν λειτουργικά ήδη το 1966. Συνεπώς, μπορούμε βάσιμα να υποστηρίξουμε ότι η απουσία αυτόνομων πλοίων δεν οφείλεται στην έλλειψη τεχνολογίας. Για να κατανοήσουμε βαθύτερα τη λογική μιας εμπορικής εφαρμογής αυτόνομου πλοίου, πρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τους σχετικούς κινδύνους.

Ο κίνδυνος είναι η πιθανότητα που πολλαπλασιάζεται με τις συνέπειες. Όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα και όσο πιο σοβαρές είναι οι συνέπειες, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος. Στη διαχείριση κινδύνων, η βασική ιδέα είναι να μειωθεί η πιθανότητα ή να μειωθεί η σοβαρότητα των συνεπειών. Ή, φυσικά, να μειωθούν και τα δύο. Οι κίνδυνοι εμφανίζονται σε πολλές διαφορετικές μορφές και κατηγορίες. Ο παρακάτω κατάλογος παρουσιάζει μερικούς από τους πιο συνηθισμένους κινδύνους στον ναυτιλιακό κλάδο.


Σχήμα 21: Κατάλογος κοινώς αναγνωρισμένων κινδύνων στο ναυτιλιακό περιβάλλον

(Lahtinen, 2025)

Η αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων απαιτεί ολοκληρωμένες στρατηγικές διαχείρισης κινδύνου, επενδύσεις σε τεχνολογία και τακτική εκπαίδευση του προσωπικού. Στον παραπάνω κατάλογο, η κυβερνοασφάλεια αναφέρεται τελευταία. Η εξάρτηση από τα συστήματα IT για τη διαχείριση των ναυτιλιακών διαδικασιών έχει καταστήσει σχεδόν τα πάντα ευάλωτα σε κινδύνους κυβερνοασφάλειας. Οι μηχανές των πλοίων συνδέονται στο διαδίκτυο για παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο. Τα μετεωρολογικά δεδομένα βασίζονται σε αναλύσεις βάσει Τεχνητής Νοημοσύνης και σε ιστορικά δεδομένων πορείας. Τα συστήματα ναυσιπλοΐας ενημερώνονται διαδικτυακά και στηρίζονται αποκλειστικά σε ψηφιακές διεπαφές. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες παρακολουθούνται και προσαρμόζονται σε πραγματικό χρόνο μέσω λογισμικού βελτιστοποίησης και Τεχνητής Νοημοσύνης. Αν κάποιος επιθυμεί να διαταράξει την εφοδιαστική αλυσίδα στη ναυτιλία, η κυβερνοασφάλεια αποτελεί ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό μέσο, καθώς τα συστήματα IT ενσωματώνονται πλέον σε κάθε πτυχή της σύγχρονης ναυτιλίας. Η πρόθεση πρόκλησης ζημίας αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη διαχείριση κυβερνοκινδύνων.

Στη διαχείριση κινδύνου χρησιμοποιούνται δύο όροι: η ασφάλεια λειτουργίας και η προστασία από απειλές. Αν και συχνά χρησιμοποιούνται εναλλακτικά, αναφέρονται σε διαφορετικές έννοιες, ιδιαίτερα στο ναυτιλιακό πλαίσιο. Οι δύο έννοιες διαφέρουν.

Πρώτον, η ασφάλεια λειτουργίας αφορά την προστασία ανθρώπων, περιουσίας και περιβάλλοντος από ακούσια βλάβη ή ζημία. Αναφέρεται στην προστασία των ανθρώπων, της περιουσίας και του περιβάλλοντος από τυχαία ατυχήματα ή ζημιές. Εστιάζει στην πρόληψη των ατυχημάτων και στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων που συνδέονται με τις εργασίες. Περιλαμβάνει μέτρα που λαμβάνονται για την αποφυγή ατυχημάτων, όπως η εκπαίδευση, η συντήρηση εξοπλισμού, τα πρωτόκολλα ασφάλειας και η συμμόρφωση με τους κανονισμούς υγείας και ασφάλειας. Αφορά επίσης τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της καλής κατάστασης των σωσίβιων γιλέκων, τη διεξαγωγή τακτικών ασκήσεων ασφάλειας και την εφαρμογή πρωτοκόλλων για την πρόληψη ολισθήσεων και πτώσεων επί του πλοίου.

Δεύτερον, η προστασία από απειλές αφορά την προστασία των ατόμων, της περιουσίας και των πληροφοριών από σκόπιμες απειλές ή κακόβουλες πράξεις. Εστιάζει στην πρόληψη σκόπιμων βλαβών, όπως η κλοπή, το σαμποτάζ ή η τρομοκρατία. Περιλαμβάνει μέτρα προστασίας από εγκληματικές δραστηριότητες, μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και άλλες απειλές πιθανόν θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια ή τα περιουσιακά στοιχεία. Η εφαρμογή συστημάτων ελέγχου πρόσβασης, η διενέργεια ελέγχων ιστορικού για το προσωπικό και η χρήση καμερών επιτήρησης για την παρακολούθηση ύποπτων δραστηριοτήτων.

Συνοψίζοντας, η ασφάλεια λειτουργίας αφορά την αποτροπή ακούσιας βλάβης, ενώ η προστασία από απειλές την αποτροπή σκόπιμης βλάβης. Και τα δύο είναι κρίσιμα για την προστασία ανθρώπων και περιουσιακών στοιχείων, ιδίως σε περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου όπως η ναυτιλία. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι η ασφάλεια λειτουργίας σχετίζεται με εσωτερικές απειλές, ενώ η προστασία με εξωτερικές απειλές. Οι εσωτερικές απειλές αντιμετωπίζονται μέσω συμπεριφοράς και εκπαίδευσης, ενώ για τις εξωτερικές μπορούμε κυρίως να προετοιμαστούμε.

Καθώς η ναυτιλία υιοθετεί ολοένα και περισσότερο αυτόνομα συστήματα, απαιτούνται ισχυρά μέτρα κυβερνοασφάλειας για την προστασία από εξελισσόμενες απειλές, την εγγύηση για ασφαλή λειτουργία και τη διατήρηση της ακεραιότητας των ναυτιλιακών δραστηριοτήτων. Αυτό καθιστά απαραίτητη την προληπτική προσέγγιση, τη συνεχή παρακολούθηση και τη συνεργασία σε επίπεδο κλάδου. Η μετάβαση προς την πιο συχνή χρήση αυτόνομων συστημάτων ενδέχεται μάλιστα να μειώσει τους κινδύνους κυβερνοασφάλειας, καθώς περιορίζεται ο ανθρώπινος παράγοντας που συχνά συντελεί στη δημιουργία κινδύνων.