Identyfikacja zagrożeń i podatności cyberbezpieczeństwa
2. Typowe zagrożenia cybernetyczne
Definicja złośliwego oprogramowania
Złośliwe oprogramowanie (malware) odnosi się do oprogramowania zaprojektowanego w celu wyrządzenia szkody, kradzieży danych lub zakłócania działania systemów (Stallings & Brown, 2018). W operacjach morskich malware może kompromitować krytyczne systemy pokładowe, takie jak systemy nawigacyjne, napędowe oraz łączności.
Wirusy
Wirusy rozprzestrzeniają się poprzez osadzanie się w legalnym oprogramowaniu lub plikach i aktywują się w momencie uruchomienia zainfekowanego pliku (Mitropoulos et al., 2017). W środowisku morskim wirusy mogą rozprzestrzeniać się m.in. poprzez nośniki USB wykorzystywane do aktualizacji systemów, zainfekowane załączniki e-mail odbierane w portach lub pobieranie oprogramowania w sieciach statkowych. Mogą one zakłócać działanie systemów nawigacyjnych, uszkadzać dane dotyczące ładunku lub powodować warunki odmowy usługi (DoS).
Wirusy często dołączają do plików wykonywalnych i aktywują się dopiero po ich uruchomieniu. Po aktywacji mogą się replikować, infekując kolejne systemy i potencjalnie nadpisując kluczowe oprogramowanie pokładowe. Skutkiem mogą być istotne zakłócenia operacyjne, długie przestoje, a nawet zagrożenia bezpieczeństwa, jeśli ucierpią systemy nawigacyjne.
- Przykład: Atak wirusowy z 2017 roku odnotowany w MCAD był wymierzony w system logistyczny portu, powodując uszkodzenie dokumentacji ładunkowej i znaczne opóźnienia operacyjne. Wirus przedostał się do systemu przez niezałataną stację roboczą pracownika.
- Ograniczanie ryzyka: Regularnie aktualizować całe oprogramowanie oraz ograniczyć użycie urządzeń zewnętrznych, takich jak pamięci USB, w systemach pokładowych.
Robaki
Robaki (worms) to samodzielne oprogramowanie, które replikuje się i rozprzestrzenia w sieciach bez potrzeby posiadania pliku-hostu lub interakcji użytkownika (Kim & Solomon, 2020). W systemach morskich robaki mogą wykorzystywać podatności w pokładowych systemach OT, np. przestarzałe protokoły w systemach zarządzania silnikiem, oraz przemieszczać się pomiędzy połączonymi sieciami. Mogą rozprzestrzeniać się poprzez łącza satelitarne lub sieci Wi-Fi w portach, zakłócając łączność statku lub systemy sterowania.
- Przykład: Incydent „MaritimeWorm” opisany w MCAD dotyczył robaka, który wykorzystał słabe hasła w systemie łączności satelitarnej statku. Robak zakłócił działanie poczty elektronicznej na pokładzie, opóźniając komunikację z administracją portową.
- Ograniczanie ryzyka: Stosowanie silnych polityk haseł w połączeniu z segmentacją sieci może ograniczyć rozprzestrzenianie się robaków.
Konie trojańskie
Koń trojański (Trojan horse) podszywa się pod legalne oprogramowanie, skłaniając użytkowników do jego instalacji (Whitman & Mattord, 2019). Przykładowo członkowie załogi lub personel portowy mogą nieświadomie zainstalować trojana udającego aktualizację systemu nawigacyjnego. Po instalacji trojany mogą tworzyć tylne furtki (backdoory), umożliwiając nieautoryzowany dostęp do wrażliwych danych statku, takich jak plany podróży czy manifesty ładunkowe, lub umożliwiając przeprowadzenie ataków ransomware. W przeciwieństwie do wirusów i robaków trojany nie replikują się samodzielnie – rozprzestrzeniają się poprzez celowe działania człowieka, np. pobieranie plików z niezweryfikowanych źródeł.
- Przykład: W 2020 roku MCAD odnotował atak z użyciem konia trojańskiego, który skompromitował oprogramowanie ECDIS na statku. Atakujący wykorzystali trojana do zdalnego dostępu do systemów nawigacyjnych, narażając jednostkę na ryzyka związane z piractwem.
- Ograniczanie ryzyka: Weryfikować źródła wszystkich aktualizacji oprogramowania oraz stosować podpisy kryptograficzne w celu potwierdzenia autentyczności.