Identyfikacja zagrożeń i podatności cyberbezpieczeństwa
8. Studium przypadku: złośliwe oprogramowanie NotPetya
W 2017 roku Maersk został zaatakowany złośliwym oprogramowaniem NotPetya. NotPetya łączył dwa potężne i szybko rozprzestrzeniające się narzędzia: EternalBlue, które zostało wykradzione z amerykańskiej Agencji Bezpieczeństwa Narodowego (NSA) w 2017 roku, oraz Mimikatz, stworzone przez francuskiego badacza w 2011 roku.
EternalBlue było narzędziem opracowanym przez National Security Agency (NSA) — amerykańską agencję wywiadu sygnałowego i łączności — do wykrywania podatności w systemach operacyjnych Windows. NSA znalazła tę podatność w postaci błędu w Server Message Block w wersji 1 (SMBv1), czyli protokole komunikacyjnym umożliwiającym współdzielony dostęp pomiędzy urządzeniami w sieci. Agencja wykorzystywała ten błąd do uruchamiania dowolnego kodu na urządzeniach z systemem Windows. Przez pięć lat NSA zdecydowała się zachować ten exploit, nazwany EternalBlue, wyłącznie dla siebie. W kwietniu NSA została zhakowana i EternalBlue wyciekł, jednak administratorzy systemów i zespoły obrony cybernetycznej byli opóźnieni we wdrażaniu zabezpieczeń. Microsoft wcześniej udostępnił poprawkę dla nowszych wersji systemu Windows. Starsze systemy otrzymały poprawki dopiero po wycieku, a jeszcze starsze wersje Windows nie otrzymały żadnej poprawki.
Podobnie jak EternalBlue, Mimikatz był narzędziem początkowo stworzonym w innym celu. Francuski programista Benjamin Delpy opracował je jako proof of concept, aby pokazać, że hasła systemu Windows mogą zostać odczytane z pamięci operacyjnej, co umożliwia atakującym wielokrotny dostęp do już skompromitowanego urządzenia. WDigest — funkcja ułatwiająca użytkownikom instytucjonalnym pozostanie zalogowanym — okazała się „piętą achillesową” bezpieczeństwa haseł w Windows. Niestety Delpy został zmuszony do ujawnienia kodu Mimikatz i narzędzie to szybko stało się standardowym narzędziem hakerów.
Po połączeniu Mimikatz i EternalBlue w NotPetya, atakującym wystarczyło umieścić malware w systemie i pozwolić mu się rozprzestrzeniać. Punktem wejścia do systemu dla NotPetya była firma Intellect Service, lokalny ukraiński producent oprogramowania. Ich produkt M.E.Doc był używany do rozliczeń podatkowych przez około 1 milion firm działających na Ukrainie, czyli przez około 80% ukraińskich przedsiębiorstw. Według doniesień atakujący wykradli hasło jednego z pracowników i wykorzystali serwer, który nie był aktualizowany przez cztery lata. Po uzyskaniu dostępu do systemów Intellect Service podnieśli uprawnienia użytkownika do administratora, a następnie dodali kilka backdoorów do aktualizacji oprogramowania. Po skutecznym skierowaniu klientów do zmodyfikowanych aktualizacji atakujący wykorzystali backdoory do rozprzestrzenienia malware do organizacji, które miały zainstalowany M.E.Doc na swoich komputerach.
M.E.Doc był również zainstalowany na komputerze Maersk na Ukrainie, który posiadał „przestarzałe” systemy operacyjne, niewspierane już przez Microsoft. Gdy ten jeden komputer Maersk został zainfekowany NotPetya, złośliwe oprogramowanie sparaliżowało systemy Maersk w biurach i portach na całym świecie w ciągu kilku minut. Zanim dział IT Maersk zdołał skoordynować obronę, komputery zaczęły wyłączać się niemal jednocześnie. Komunikat NotPetya, żądający zapłaty w zamian za usunięcie szyfrowania zainfekowanych plików, sugerował atak ransomware o charakterze kryminalnym. W rzeczywistości atak miał charakter destrukcyjny. Dane po infekcji nie mogły zostać odzyskane.