Κανονισμοί Κυβερνοασφάλειας στη Ναυτιλία
2. Οι Οδηγίες IMO και η Απόφαση MSC.428(98)
Επισκόπηση της Απόφασης IMO MSC.428(98) και της Απαίτησης Ενσωμάτωσης της Διαχείρισης Κυβερνοκινδύνων στο Σύστημα Διαχείρισης Ασφάλειας (SMS)
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) αναγνωρίζει την αυξανόμενη απειλή που αποτελούν οι κυβερνοκίνδυνοι για την ναυτιλία. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις, υιοθετήθηκε η Απόφαση MSC.428(98), η οποία επιτάσσει την ενσωμάτωση της διαχείρισης κυβερνοκινδύνων στο Σύστημα Διαχείρισης Ασφάλειας (SMS) μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2021. Η Απόφαση τονίζει ότι οι πλοιοκτήτες και οι χειριστές πλοίων πρέπει να αξιολογούν τους κινδύνους κυβερνοασφάλειας και να εφαρμόζουν μέτρα για την προστασία των πλοίων και των συστημάτων επί του πλοίου.
Ακολουθούν ορισμένα βασικά σημεία της Απόφασης MSC.428(98):
- Οι ναυτιλιακές εταιρείες οφείλουν να ενσωματώσουν την κυβερνοασφάλεια στο υπάρχον SMS τους.
- Απαιτείται μια προσέγγιση βάσει κινδύνου για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των κυβερνοαπειλών.
- Κρίσιμα στοιχεία είναι η συνεχής παρακολούθηση, η ενημέρωση και η βελτίωση των πρακτικών κυβερνοασφάλειας.
- Αναγνωρίζονται οι υφιστάμενες κατευθυντήριες οδηγίες για τον τομέα, όπως αυτές από BIMCO, IACS και η Ακτοφυλακή των ΗΠΑ (BIMCO et al., 2020; IACS, 2021).
Πώς διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τις συστάσεις κυβερνοασφάλειας του IMO
Η συμμόρφωση με τις κατευθυντήριες οδηγίες κυβερνοασφάλειας του IMO απαιτεί τα εξής:
- Αξιολόγηση Κινδύνου: Εντοπίζονται οι πιθανές κυβερνοαπειλές στα συστήματα επί του πλοίου και αξιολογούνται οι επιπτώσεις τους (IMO, 2017a).
- Εφαρμογή Στρατηγικών Μετριασμού: Εφαρμόζονται μέτρα ασφαλείας, όπως firewall, έλεγχος πρόσβασης και συστήματα ανίχνευσης εισβολών (Sowmya & Anita, 2023).
- Εκπαίδευση και Ευαισθητοποίηση Πληρώματος: Το προσωπικό εκπαιδεύεται στις βέλτιστες πρακτικές κυβερνοασφάλειας, στις επιθέσεις phishing και στη χρήση ασφαλών συστημάτων.
- Σχεδιασμός Απόκρισης σε Περιστατικά: Καθιερώνεται ένα πλαίσιο για την ανίχνευση, την ανταπόκριση και την ανάκαμψη από περιστατικά κυβερνοασφάλειας.
- Τακτικοί Έλεγχοι και Ενημερώσεις: Διασφαλίζεται ότι οι πολιτικές του SMS συμβαδίζουν με τις τελευταίες απειλές και τις εξελίξεις της βιομηχανίας.
Οι τεχνολογίες κυβερνοασφάλειας έχουν καταστεί απαραίτητες για τη λειτουργία και τη διαχείριση πολλών συστημάτων κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια της ναυτιλίας και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτά τα συστήματα πρέπει να συμμορφώνονται με διεθνή πρότυπα και απαιτήσεις της αρχής του κράτους της Σημαίας. Ωστόσο, τα τρωτά σημεία που προκύπτουν από την πρόσβαση, τη διασύνδεση ή τη δικτύωση αυτών των συστημάτων ενδέχεται να οδηγήσουν σε κυβερνοκινδύνους που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Τα ευπαθή συστήματα μπορεί να περιλαμβάνουν τα παρακάτω, αλλά δεν περιορίζονται αποκλειστικά σε αυτά:
- Συστήματα γέφυρας
- Συστήματα διαχείρισης και χειρισμού φορτίου
- Συστήματα διαχείρισης πρόωσης, μηχανών και ισχύος
- Συστήματα ελέγχου πρόσβασης
- Συστήματα διαχείρισης υπηρεσιών επιβατών
- Δημόσια δίκτυα προσβάσιμα από επιβάτες
- Συστήματα διοικητικής υποστήριξης και φροντίδας του πληρώματος
- Συστήματα επικοινωνιών
Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διάκριση μεταξύ συστημάτων τεχνολογίας πληροφοριών και συστημάτων επιχειρησιακής τεχνολογίας. Τα συστήματα IT εστιάζουν στη χρήση δεδομένων ως πληροφοριών, ενώ τα συστήματα OT επικεντρώνονται στη χρήση δεδομένων για τον έλεγχο ή την παρακολούθηση φυσικών διαδικασιών. Επιπλέον, πρέπει επίσης να εξετάζεται η προστασία της πληροφορίας και η ανταλλαγή δεδομένων εντός αυτών των συστημάτων.
Παρότι αυτές οι τεχνολογίες και τα συστήματα προσφέρουν σημαντικά οφέλη στην απόδοση της ναυτιλιακής βιομηχανίας, δημιουργούν επίσης κινδύνους για κρίσιμα συστήματα και διαδικασίες όσον αφορά τη λειτουργία των πλοίων. Οι εν λόγω κίνδυνοι προκύπτουν από αδυναμίες που οφείλονται σε ανεπαρκή λειτουργία, ενσωμάτωση, συντήρηση ή σχεδιασμό συστημάτων σχετικών με κυβερνοασφάλεια, καθώς και σε σκόπιμες ή ακούσιες απειλές στον κυβερνοχώρο.
Οι απειλές προέρχονται από κακόβουλες ενέργειες (π.χ. hacking ή εισαγωγή malware) ή από ακούσιες συνέπειες καλοπροαίρετων ενεργειών (π.χ. συντήρηση λογισμικού ή δικαιώματα χρηστών). Γενικά, αυτές οι ενέργειες αφήνουν εκτεθειμένα τα τρωτά σημεία (π.χ. παρωχημένο λογισμικό ή ανεπαρκή firewall) ή εκμεταλλεύονται ένα τρωτό σημείο σε OT ή IT. Η αποτελεσματική διαχείριση κυβερνοκινδύνων πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τους δύο τύπους απειλών.
Τα τρωτά σημεία μπορεί να προκύψουν από ελλείψεις στον σχεδιασμό, την ενσωμάτωση ή/και τη συντήρηση των συστημάτων, καθώς και από παραλείψεις στην πειθαρχία κυβερνοασφάλειας. Γενικά, όταν μένουν εκτεθειμένα ή αξιοποιούνται τρωτά σημεία στην επιχειρησιακή ή/και πληροφοριακή τεχνολογία, είτε άμεσα (π.χ. αδύναμοι κωδικοί πρόσβασης που οδηγούν σε μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση) είτε έμμεσα (π.χ. απουσία τμηματοποίησης δικτύου), ενδέχεται να υπάρξουν επιπτώσεις στην ασφάλεια καθώς και στην εμπιστευτικότητα, ακεραιότητα και διαθεσιμότητα των πληροφοριών. Επίσης, όταν μένουν εκτεθειμένα ή αξιοποιούνται τρωτά σημεία στην επιχειρησιακή ή/και πληροφοριακή τεχνολογία, μπορεί να υπάρξουν επιπτώσεις και στην ασφάλεια λειτουργίας, ιδιαίτερα όταν τίθενται σε κίνδυνο κρίσιμα συστήματα (π.χ. πλοήγηση γέφυρας ή κύρια συστήματα πρόωσης).
Η αποτελεσματική διαχείριση κυβερνοκινδύνων πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις στην ασφάλεια και προστασία που προκύπτουν από την έκθεση ή την εκμετάλλευση τρωτών σημείων σε συστήματα τεχνολογίας πληροφοριών. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε ακατάλληλη διασύνδεση με συστήματα επιχειρησιακής τεχνολογίας ή σε διαδικαστικές αστοχίες από το επιχειρησιακό προσωπικό ή τρίτους, οι οποίες ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο αυτά τα συστήματα (π.χ. ακατάλληλη χρήση αφαιρούμενων μέσων αποθήκευσης, όπως ένα USB stick).
Οι ταχέως μεταβαλλόμενες τεχνολογίες και απειλές καθιστούν δύσκολη την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων μόνο μέσω τεχνικών προτύπων. Ως εκ τούτου, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές συνιστούν μια προσέγγιση διαχείρισης για τους κυβερνοκινδύνους, η οποία είναι ανθεκτική και εξελίσσεται ως φυσική προέκταση των υφιστάμενων πρακτικών διαχείρισης ασφάλειας και προστασίας.
Κατά την εξέταση των πιθανών πηγών απειλών και τρωτών σημείων, καθώς και των σχετικών στρατηγικών μετριασμού των κινδύνων, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη διάφορες πιθανές επιλογές ελέγχου για τη διαχείριση των κινδύνων στον κυβερνοχώρο, όπως, μεταξύ άλλων, διαχειριστικοί, λειτουργικοί ή διαδικαστικοί και τεχνικοί έλεγχοι.
Εφαρμογή
Οι παρούσες οδηγίες ισχύουν κυρίως για όλους τους οργανισμούς της ναυτιλιακής βιομηχανίας και σχεδιάστηκαν για να ενθαρρύνουν πρακτικές διαχείρισης ασφάλειας και προστασίας στον κυβερνοχώρο.
Αναγνωρίζοντας ότι ο κάθε ναυτιλιακός οργανισμός είναι μοναδικός, οι Οδηγίες αυτές διατυπώνονται με γενικούς όρους ώστε να εφαρμόζονται οριζόντια. Τα πλοία με περιορισμένα συστήματα κυβερνοασφάλειας μπορεί να αρκεστούν στην απλή εφαρμογή των Οδηγιών αυτών· ωστόσο, τα πλοία με σύνθετα συστήματα κυβερνοασφάλειας ενδεχομένως απαιτούν περισσότερη προσοχή και πρέπει να αναζητούν πρόσθετους πόρους μέσω αξιόπιστων εταίρων της βιομηχανίας και κυβερνητικών φορέων.
Στοιχεία Διαχείρισης Κυβερνοκινδύνων
Για τους σκοπούς των παρόντων Οδηγιών, η διαχείριση κυβερνοκινδύνων συνεπάγεται τη διαδικασία εντοπισμού, ανάλυσης, αξιολόγησης και επικοινωνίας ενός κινδύνου που σχετίζεται με τον κυβερνοχώρο, καθώς και την αποδοχή, αποφυγή, μεταφορά ή τον μετριασμό του σε αποδεκτό επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος και τα οφέλη των ενεργειών για τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Η διαχείριση κυβερνοκινδύνων στη ναυτιλία στοχεύει στην υποστήριξη της ασφαλούς και προστατευμένης ναυτιλίας, η οποία είναι ανθεκτική απέναντι στους κυβερνοκινδύνους σε επίπεδο επιχειρήσεων.
Η αποτελεσματική διαχείριση κυβερνοκινδύνων πρέπει να ξεκινά από το ανώτατο διοικητικό επίπεδο. Η ανώτερη διοίκηση οφείλει να ενσωματώνει μια κουλτούρα ευαισθητοποίησης ως προς τους κυβερνοκινδύνους σε όλα τα επίπεδα του οργανισμού και να διασφαλίζει ένα ολιστικό και ευέλικτο σύστημα διαχείρισης κυβερνοκινδύνων, το οποίο λειτουργεί συνεχώς και αξιολογείται διαρκώς μέσω αποτελεσματικών μηχανισμών ανατροφοδότησης.
Μια αποδεκτή προσέγγιση για την επίτευξη των παραπάνω είναι η ολοκληρωμένη αξιολόγηση και σύγκριση της υφιστάμενης και της επιθυμητής κατάστασης ενός οργανισμού όσον αφορά τη διαχείριση των κυβερνοκινδύνων. Μια τέτοια σύγκριση αποκαλύπτει κενά τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν με σκοπό την επίτευξη των στόχων διαχείρισης κινδύνων μέσω ενός σχεδίου διαχείρισης κυβερνοκινδύνων με καθορισμένες προτεραιότητες. Αυτή η προσέγγιση βασισμένη στους κινδύνους θα επιτρέψει σε έναν οργανισμό να αξιοποιήσει τους πόρους του με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.
Οι Οδηγίες αυτές παρουσιάζουν τα λειτουργικά στοιχεία που υποστηρίζουν την αποτελεσματική διαχείριση κυβερνοκινδύνων. Τα στοιχεία αυτά δεν είναι διαδοχικά – όλα πρέπει να εφαρμόζονται ταυτόχρονα και συνεχώς στην πράξη και να ενσωματώνονται κατάλληλα σε ένα πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου:
- Προσδιορισμός: Ορισμός ρόλων και ευθυνών για τη διαχείριση κυβερνοκινδύνων και εντοπισμός συστημάτων, δεδομένων και δυνατοτήτων που, όταν διαταραχθούν, θέτουν σε κίνδυνο τη λειτουργία του πλοίου.
- Προστασία: Εφαρμογή διαδικασιών και μέτρων ελέγχου κινδύνων, καθώς και σχεδίων έκτακτης ανάγκης, με σκοπό την προστασία από συμβάντα στον κυβερνοχώρο και τη διασφάλιση της συνέχειας των ναυτιλιακών δραστηριοτήτων.
- Εντοπισμός: Ανάπτυξη και εφαρμογή δραστηριοτήτων για την έγκαιρη ανίχνευση περιστατικών κυβερνοασφάλειας.
- Ανταπόκριση: Ανάπτυξη και εφαρμογή δραστηριοτήτων και σχεδίων με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την αποκατάσταση των συστημάτων που είναι απαραίτητα για τις ναυτιλιακές δραστηριότητες ή υπηρεσίες οι οποίες έχουν υποστεί διαταραχή λόγω ενός συμβάντος στον κυβερνοχώρο.
- Ανάκαμψη: Προσδιορισμός μέτρων για τη δημιουργία αντιγράφων ασφαλείας και την αποκατάσταση των συστημάτων πληροφορικής που είναι απαραίτητα για τις ναυτιλιακές δραστηριότητες και τα οποία έχουν πληγεί από κάποιο συμβάν στον κυβερνοχώρο.
Αυτά τα στοιχεία καλύπτουν τις δραστηριότητες και τα επιθυμητά αποτελέσματα της αποτελεσματικής διαχείρισης κυβερνοκινδύνων σε κρίσιμα συστήματα που επηρεάζουν τις ναυτιλιακές λειτουργίες και την ανταλλαγή πληροφοριών, αποτελώντας μια συνεχόμενη διαδικασία με μηχανισμούς ανατροφοδότησης.
Η αποτελεσματική διαχείριση κυβερνοκινδύνων πρέπει να διασφαλίζει το κατάλληλο επίπεδο ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κυβερνοκινδύνους σε όλα τα επίπεδα ενός οργανισμού. Το επίπεδο ευαισθητοποίησης και ετοιμότητας πρέπει να είναι ανάλογο με τους ρόλους και τις ευθύνες στο σύστημα διαχείρισης κυβερνοκινδύνων.
Βέλτιστες πρακτικές για την εφαρμογή της διαχείρισης κυβερνοκινδύνων
Η προσέγγιση για τη διαχείριση κυβερνοκινδύνων που περιγράφεται εδώ, είναι η βάση για την καλύτερη κατανόηση και διαχείριση των κινδύνων στον κυβερνοχώρο, διευκολύνοντας έτσι μια προσέγγιση διαχείρισης κινδύνων για την αντιμετώπιση των απειλών και των τρωτών σημείων στον κυβερνοχώρο. Για λεπτομερείς οδηγίες σχετικά με τη διαχείριση κυβερνοκινδύνων, οι χρήστες αυτών των Οδηγιών πρέπει επίσης να ανατρέξουν στις απαιτήσεις των Κρατών Μελών και των Αρχών τους κράτους της Σημαίας, καθώς και στα σχετικά διεθνή και κλαδικά πρότυπα και στις βέλτιστες πρακτικές.
Επιπλέον οι οδηγίες και πρότυπα μπορεί να περιλαμβάνουν, τα ακόλουθα αλλά δεν περιορίζονται σε αυτά:
- Τις Οδηγίες για την Κυβερνοασφάλεια επί Πλοίων, που εκπονήθηκαν και υποστηρίζονται από τους οργανισμούς ICS, IUMI, BIMCO, OCIMF, INTERTANKO, INTERCARGO, InterManager, WSC και SYBAss.
- Την Ενοποιημένη Σύσταση της IACS για την κυβερνοανθεκτικότητα (Rec 166).
- Το πρότυπο ISO/IEC 27001 για την τεχνολογία πληροφοριών - τις τεχνικές ασφάλειας - τα συστήματα διαχείρισης ασφάλειας πληροφοριών - τις απαιτήσεις, το οποίο δημοσιεύουν από κοινού ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) και η Διεθνής Ηλεκτροτεχνική Επιτροπή (IEC).
- Το Πλαίσιο του Εθνικού Ινστιτούτου Προτύπων και Τεχνολογίας των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Βελτίωση της Κυβερνοασφάλειας Κρίσιμων Υποδομών (Πλαίσιο NIST).
- Τις Κατευθυντήριες Οδηγίες Κυβερνοασφάλειας της IAPH για Λιμένες και Λιμενικές Εγκαταστάσεις.